“SEX” trong văn học – Nghệ thuật hay phản nghệ thuật? – TCPT số 38

Posted on Tháng Chín 25, 2010 bởi

1



Gia Linh, CTV Phía Trước

Sau năm 1975, nghệ thuật nước ta rẽ sang một hướng đi khác, không bị trói buộc bởi các quy tắc đạo đức tập thể nữa. Mới đầu chỉ đơn thuần khai thác tâm tư tình cảm cá nhân, sau đó, nghệ thuật tiến một bước xa hơn. Đó là đề cập đến SEX và các vấn đề liên quan. Tuy nhiên, bước tiến này lại gây quá nhiều tranh cãi đến mức khiến công chúng phải hoang mang.

Nghệ thuật xưa nay ở Việt Nam luôn được xem như một thánh đường thiêng liêng mà tất cả những gì đặt trong đó đều rất lung linh, kỳ ảo. Việc một số nghệ sĩ đưa vào thánh đường ấy hình ảnh và các quan điểm phồn thực luôn bị bác bỏ và các tác phẩm của họ dễ dàng bị coi là dâm tục. Một ví dụ điển hình cho hiện tượng này có thể kể đến nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Mặc dù, thơ Hồ Xuân Hương được nhiều thế hệ ngày nay thừa nhận, song cũng không ít các học giả cho rằng đó không được gọi là “thơ nghệ thuật”, mà đơn giản chỉ là thứ sản phẩm “kích dục”. Tình trạng này ở nền nghệ thuật Việt Nam đương đại lại càng phổ biến. 

Với quan điểm “văn dĩ tải đạo” ảnh hưởng của Nho giáo, việc đưa “sex” vào các tác phẩm nghệ thuật dường như là một hành động báng bổ đối với thánh đường Ly tao. Không ít các học giả và các nhà quản lý văn hóa đã tỏ rõ quan điểm như trên. Cho nên, các tác phẩm có tính “sex” không được đề cao ở Việt Nam.

Trong thời kỳ Thơ Mới, khái niệm “sex” đã được nhắc đến và được các nghệ sĩ đặt lên một bệ thờ với một vẻ đẹp không thể phủ nhận. Nhiều người không khỏi mê mẩn khi đọc những câu thơ của Hàn Mặc Tử, Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng và đặc biệt là Bích Khê.

Nàng ở mô? Xiêm áo bỏ đâu đây?
Ðến triển lãm cả tấm thân kiều diễm.
Nàng là tuyết hay da nàng tuyết điểm?
Nàng là hương hay nhan sắc lên hương?
Mắt ngời châu rung ánh sóng nghê thường;
Lệ tích lại sắp tuôn hàng đũa ngọc.
Ðêm u huyền ngủ mơ trên mái tóc.
Vài chút trăng say đọng ở làn môi.
Hai vú nàng! hai vú nàng! chao ôi!
Cho tôi nút một dòng sâm ngọt lộng.

(“Tranh lõa thể” – Bích Khê)

Thế nhưng Bích Khê, Đinh Hùng hay Vũ Hoàng Chương lại chẳng bao giờ có vị trí xứng đáng trong văn đàn, chỉ bởi vì thơ họ chẳng nói gì ngoài những cảm giác bản thể của con người. Bẵng đi nhiều thập kỷ chiến tranh, họ bị lãng quên. Chỉ đến khi dòng nghệ thuật trữ tình được nối tiếp sau năm 1975, độc giả bắt đầu nhắc đến họ và các nghệ sĩ lại tiếp tục khai thác “bản năng gốc”. Trào lưu này ngày một phát triển mạnh mẽ, tới mức ranh giới giữa tục tĩu và chân thực bị xóa mờ. Công chúng, thậm chí là các học giả, các nhà phê bình cũng chẳng thể nào phân biệt được đâu là nghệ thuật, đâu là “phản nghệ thuật”.

Năm 2005, một quyển sách gây chấn động giới nghệ thuật được xuất bản có tên“Bóng đè” của tác giả Đỗ Hoàng Diệu xuất bản. Trong sách có kể câu chuyện của nữ tác giả trong một đêm bị hồn ma của tổ tiên “đè”và cưỡng bức. Văn phong trong sách được sử dụng chân thực tới mức chẳng khác nào như truyện kích dục. Thế nhưng, lý giải cho ý tưởng của mình, tác giả cho rằng đó là ẩn dụ cho việc người phụ nữ bị đè nén, hiếp đáp bởi các chuẩn mực đạo đức xã hội truyền thống đến mức muốn phá bỏ tất cả. Nhiều nhà phê bình văn học cũng cổ vũ cho nữ nhà văn này và khẳng định rằng đó là một tác phẩm văn học có giá trị.

Tiến một bước xa hơn trên con đường đi tìm “bản năng gốc” của các nghệ sĩ có thể kể đến tập thơ “Dự báo phi thời tiết” của nhóm “Ngựa trời”, gồm 5 cô gái trẻ ở thế hệ 8X là Phương Lan, Nguyệt Phạm, Thúy Hằng, Thanh Xuân, Khương Hà và Lynh Barcadi.Không chỉ thỉnh thoảng một vài câu thơ (trong tập) có những từ ngữ nhắc nhở mối liên quan đến tính dục, như “bầu vú”, “tinh trùng”, “âm hộ”…, mà ngay từ chiếc bìa sách (năm khuôn mặt xinh xắn của năm cô gái được xếp thành hàng dọc) khiến ai cũng có thể nhận ra rằng đây là hình ảnh tượng trưng cho một chiếc…linga! Nhan nhản trong tập thơ, người đọc có thể bắt gặp những hình ảnh như:

Tiếng rên rỉ dòng nước trắng ứ bầu vú. Em vật vã cánh cửa mình chưa kịp khép kìa…”. (Lynh Barcadi)

“Bên cửa sổ tôi nhìn thấy một thằng sinh viên thiếu tiền trọ học đang cố nhòe nhoẹt giới tính của mình tưởng tượng tình ái với một ông già…”. (Thanh Xuân)

“Công chúa ngủ trong rừng giật mình thức dậy vì bị muỗi cắn. Phát hiện ra tia nhìn thèm khát bất lực của Aladin phía ngoài song cửa sổ vì gã Thần Đèn đang mê mải động phòng với nàng Tiên Cá”. (Khương Hà)

Không vội khẳng định hay phủ định tính nghệ thuật của những câu thơ trên. Nhưng, nếu đặt những câu thơ được cho là đại diện của văn học 8X bên cạnh những câu thơ của Bích Khê đã được nhắc đến ở trên, sự tương phản đã là quá rõ ràng. Thậm chí, nếu đem so sánh những câu thơ này với tác phẩm của một nữ nhà thơ cùng thế hệ với họ, công chúng cũng có thể cảm thấy tương tự:

Em không nhớ đã gặp anh bao lần, bất kể khi nắng còn hay đã tắt
Để rồi đêm nay
Em cay đắng khi anh đẩy em bằng ánh mắt
Ánh mắt anh-không-bay-được
Lòng em vỡ
Vỡ vào đêm chỉ thiếu một tháng trăng em tròn 19 tuổi
Em không nhớ đã thả bao nhiêu nỗi buồn buộc bằng tóc rụng
Tóc mỗi năm một mỏng
Em tức tưởi trở về khoảng trời bóng đỏ
Bòng chèn nhau
vỡ
Lòng em
vỡ
Em lầm lũi lại đến trước nhà anh nhặt xác nỗi buồn đốt lên thành lửa

(Phía ngày nắng tắt – Vy Thùy Linh)

Những câu thơ trên có “sex” không? Có! Thậm chí Vy Thùy Linh còn là nhà thơ nữ nổi tiếng với những vần thơ Sex Nhưng thơ Sex của Vy Thùy Linh vẫn mang cho người đọc những xúc cảm đẹp chứ không đơn thuần là những nhục cảm của cảnh kích dục – thứ cảm giác chúng ta ai cũng có thể có khi xem phim “kích dục”.

Suy cho cùng, việc văn học có đề cập đến “sex” hay không cũng không làm giảm đi giá trị của nó. Không phải cứ nói tới “sex” mới là văn học thời thượng, nhưng cũng không phải đề cập tới “sex” sẽ làm giảm giá trị của tác phẩm. Trong xã hội văn minh, con người càng rời xa “bản năng gốc” của mình và hành trình đi tìm các cảm giác tính dục trong văn học hiện nay phải chăng chính là hành trình đi tìm con người bản thể của các tác giả. Trên hành trình ấy có người tìm đúng đường, có người đi sai hướng, nhưng đó là hành trình mà bất cứ nền văn học nào cũng phải trải qua.

© 2010 Tạp chí Thanh niên PHÍA TRƯỚC

Download TCPT38 – SEX trong học đường -Bản HĐ (10MB)
Download TCPT38 – SEX trong học đường – Bản Standard (4MB)
Download TCPT38 – SEX trong học đường -Bản Mini (2MB)

Đọc thêm …