Nhận định về thỏa thuận hạt nhân Việt-Mỹ – TCPT số 39

Posted on Tháng Mười Một 17, 2010 bởi

0



QUan hỆ quỐC TẾ

Tha thun gia Vit nam và M có th được hiu như mt nước c mà mc đích là để cân đối li nh hưởng ca Trung Quc . Hoa Kỳ và Việt nam đang tiến sát tới một thỏa thuận hạt nhân cho phép Hà Nội làm giàu chất Uranium và chiết xuất plutonium. Trong khi Trung Quốc và một số chuyên gia phê phán chuyện này, một số khác lại có cái nhìn tích cực.

Theo nhiu báo cáo, sau khi ký mt bn văn bn tin đề nhm tìm hiu hp tác ht nhân dân s gn 6 tháng trước, Washington và Hà Ni đang bước gn đến nhng giai đon cui cùng nhm ký kết mt tha thun chính thc chia s công ngh ht nhân.

Bn tha thun này li dường như b qua các điu khon ngăn cm Vit nam tiến hành làm giàu qung Uranium và chiết xut Plutonium, nhng công ngh mà bên cnh các mc đích dân s, còn ch yếu phc v cho vic sn xut vũ khí nguyên t.

Để tr li cho nhu cu năng lượng ngày càng cao do tăng trưởng kinh tế mnh m, Hà Ni mong mun xây dng 13 nhà máy đin nguyên t ti năm 2030. Lò phn ng ht nhân đầu tiên d kiến s phát đin vào năm 2020. Theo báo cáo ca các cơ quan truyn thông Vit nam, nhà máy này s được xây bi công ngh ca Liên bang Nga.

Người láng ging Trung Quc đang còn tranh chp biên gii vi Vit Nam tuy nhiên đã rt ém li khi nhn xét v tha thun tương lai này. Người phát ngôn B Ngoi Giao Trung Quc cho rng, mi quc gia đều có quyn s dng năng lượng ht nhân mt cách hòa bình vi điu kin không theo đui chy đua vũ trang.

‘Thang tiêu chuẩn ở hai mức’

Tuy nhiên, phó giám đốc Hip hi kim soát và gii tr vũ khí Trung Quc thì cáo buc M đã s dng mt tiêu chun kép, và có ý định gây bt n trt t thế gii.

T Nht Báo Trung Hoa đã trích li ông Teng Jianqun như sau: “Nước M thường s dng thang tiêu chun hai mc để tha hip vi các quc gia khác nhau…Trong khi vic s dng năng lượng khp thế gii đang tiến v phía phi ht nhân hóa, thì M li đem nh hưởng ca mình ra để thách thc mi người, và nhm gây ri lon trt t thế gii đương đại”.

Các chuyên gia Trung Quc cũng không phi nhng người duy nht phê phán hip ước này. Ông Charles K. Ebinger, giám đốc hc vin An toàn năng lượng Brooking cũng công kích tha thun trên. Ông cho rng tha thun Vit – M chính là bng chng ca mt thang tiêu chun hai mc, đồng thi kêu gi chính ph ca Obama tuân th mt chính sách năng lượng ht nhân duy nht, không bit đãi đối vi mt s quc gia.

Nhng li phê phán này ám ch ti tha thun hp tác ht nhân mà Washington đã ký vi Các tiu vương quc A rp thng nht (UAE) năm ngoái. Trong mt phn ca tha thun, UAE đã phi chp nhn b qua hoàn toàn các hot động làm giàu và chiết xut. Bi nhưng điu khon gt gao này, đặt bit là vic t b quyn được làm giàu Uranium mà các quc gia đã ký Hip ước Không ph biến vũ khí ht nhân (Non-profilation treaty – NPT) l ra phi được hưởng, hip ước M – UAE được coi như mt “tiêu chun vàng” cho các tha thun hp tác nguyên t dân s.

Li phê phán lp lun rng, bng vic không ép buc Vit nam tuân th nhng điu khon như UAE – mà Vit nam cũng là mt quc gia đã ký hip ước NPT và đã tuyên b không có ý định t mình làm giàu Uranium – chính quyn Obama s gp phi rt nhiu khó khăn khi mun áp dng “Tiêu chun vàng” lên các quc gia khác. T hơn na, động thái này hoàn toàn đi ngược li vi tm nhìn chiến lược ca Barack Obama v mt thế gii không có vũ khí ht nhân.

‘Một bước đi quan trọng’

Tuy nhiên mt s chuyên gia khác cho rng nhng li phê phán trên đã b thi phng quá mc.

Miles Pomper, chuyên gia nghiên cu danh d thuc Chương trình nghiên cu Không chy đua vũ trang, Trung Tâm nghiên cu James Martin ti Washington, nói rng phn ln các hip ước ht nhân tht ra đều không cm các quc gia làm giàu Uranium, đơn gin bng cách không đề cp đến chuyn này. “Tha thun khác bit duy nht chính là tha thun ca M vi UAE va kết thúc năm ngoái, và nó được thương thuyết t thi chính quyn ca tng thng Bush,” Ông nói vi t Deutsche Welle. “Tha thun này hơi bt thường bi M đã mong mun thiết lp tiêu chun vàng nhm định hướng riêng các chương trình ht nhân vi các quc gia Trung Đông”.

Trong khi đó ông While Sebastian Harnisch, giáo s quan h quc tế ti Đại hc Ruprecht-Karls-University, Heidelberg, có nhn xét khác. Đồng ý vi mt s người phê phán thang tiêu chun hai mc trong các hip ước ht nhân, ông cũng cho rng rng tha thun Vit-M hoàn toàn tuân th Hip ước Không ph biến vũ khí ht nhân. Mc đích chính ca Hip ước này là nhm định hướng vic s dng ht nhân vói mc đích hòa bình, dưới s kim soát ca Trung tâm năng lượng nguyên t quc tế – International Atomic Energy Agency – (IAEA).

“Tín hiu rng mt quc gia hòa bình và tuyt đối tuân th Hip ước Không ph biến vũ khí ht nhân, có quyn tiến hành tt c các bước ca chu trình x lý, là mt bước tiến rt quan trng” ông nói vi t Deutsche Welle. Thêm vào đó cn thy là rt nhiu quc gia như Brasil hay Th Nhĩ K đang lo lng M đang mun hn chế các quyn tiến hành tt c các bước x lý, như đã làm để ngăn cn tham vng ht nhân ca Teheran – Iran.

Bên cnh nhng li ích kinh tế hin nhiên ca vic cung cp công ngh cho Viêt nam, ông Harsnich tin rng Washington còn có hai động cơ khác.

“Th nht h mun gi tín hiu cho Trung Quc rng M đang bo tr chng li nh hưởng ca Trung Quc ti Đông Nam Á, đặc bit ti Bin Đông (nguyên văn: bin Nam Trung Hoa). Và th hai, đây đương nhiên là mt tín hiu gi đến chính ph Vit nam nhm thúc đẩy quá trình bình thường hóa quan h Vit-M, để minh chng rng M rt mong mun được tht cht hơn quan h vi Vit Nam”

Không tai hại như hiệp ước Mỹ – Ấn Độ.

Ông Pomper cũng đồng ý rng mi tt c động thái chính tr trong khu vc đều được tiến hành vi con tính đến Bc Kinh.

“Nhưng tôi nghĩ rng (nếu phi phê phán) mt tha thun khác còn tai hi hơn nhiu khi đi tìm đối trng vi Trung Quc là tha thun vi n Độ. Đi rt xa so vi tha thun vi Vit Nam, chúng ta đã hoàn toàn hy sinh các nguyên tc ca Hip ước Không ph biến vũ khí ht nhân để đổi ly các mc tiêu khác mang tính chiến lược cho nước M.”

Sau tt c các thương thuyết, M đã đồng ý hp tác ht nhân vi n độ, bt chp vic nước này chưa h ký hip ước NPT và đã d tr mt lượng ln vũ khí ht nhân.

Theo ông Pomper, tha thun Vit-M ch yếu hướng đến cái đích thiết lp thêm quan h gia hai cu thù, và thúc đẩy thương mi. Ông nói “tôi chc rng c Đức cũng như M đều đang tìm cách bán công ngh ht nhân cho Vit Nam”.

Bên cnh nhng li phê phán t Bc Kinh, các chuyên gia không nghĩ rng vic này có th nh hưởng mi quan h Trung-M. H cũng không nghĩ rng Hà Ni s theo đui sn xut vũ khí ht nhân trong thi gian trước mt.

Bc Kinh v phía mình cũng đã ký mt tha thun ht nhân vi Hà Ni, và đang có kế hoch bán hai lò phn ng ht nhân cho Pakistan.

Câu hi vn để ng là cn bao lâu để hoàn tt nhng thương thuyết cui cùng cho tha thun ht nhân Vit-M? Tuy nhiên, không ging như trường hp n Độ, k t khi bn tha thun này đi kèm vi Tu chính Không ph biến vũ khí ht nhân ca M năm 1978, nó không cn phi được H Vin thông qua để tr thành lut.

Tác gi: Michael Knigge
Biên t
p:  Rob Mudge

Dịch: Đông A – THTNDC Tháng 10/2010

Ngun: Báo Deutsch Welle

Tải TCPT39 – Bản HD (8MB)
Tải TCPT39 – Bản Standard (4.6MB)
Tải TCPT39 – Bản Mini (2.6MB)