Dân ca giao duyên của người Lự – TCPT số 45

Posted on Tháng Năm 25, 2011 bởi

0



Một di sản văn hóa được bảo tồn từ nguồn tài trợ của Quỹ Đan Mạch

Bài và ảnh: Tiểu Phong

Lâu nay, nói đến các điệu khắp (hát) ở Tây Bắc, người ta thường nghĩ tới các điệu khắp mượt mà, sâu lắng của người Thái mà ít ai biết đến các điệu khắp khỏe khoắn mà không kém phần trữ tình, đằm thắm của người Lự. Đáng chú ý nhất trong các điệu khắp của người Lự là khắp báo sao (hát nam nữ) thường được tổ chức thành phe nhóm giữa nam với nữ, giữa bản này với bản khác…

Cuộc hát giao duyên ở hạn khuống (sàn chơi) hay dú khuống (sân chơi) dành cho những đôi nam nữ mới gặp lần đầu thường được mở màn bằng những lời tán tỉnh của chàng trai: “Trăng tỏ chạy theo cát. Trăng sáng chạy theo suối. Thấy suối sâu vực thẳm muốn lặn dò. Thấy suối sâu nước xanh muốn xuống uống. Gặp cô gái xinh đẹp muốn chuyện trò…”. Đáp lời chàng trai, cô gái thường bộc lộ những lời than thở về cảnh sống nghèo khổ: “Anh ơi! Em vốn khổ nghèo. Nghèo xơ xác như vỏ mận vỏ cam. Em nghèo quá nên chẳng ai thương. Chẳng ai dại yêu em mà mang nợ vào thân…”. Trường hợp này, bài hát thường được đệm nhạc bằng sáo đôi: pí me, pí lụ – sáo mẹ, sáo con (dành cho nữ) hay chỉ riêng pí lụ (dánh cho nam).

Ảnh 1. Pí lụ đệm nhạc cho nam

Ảnh 2. Pí me, pí lụ đệm nhạc cho nữ

Với những đôi trai gái đang kỳ hẹn hò, cuộc hát thường gắn với tục chọc sàn. Chàng trai nhẹ nhàng tới nhà cô gái, mang theo pí lụ (sáo con) đứng dưới gầm dùng cây sáo chọc lên sàn chỗ cô gái nằm nghỉ và cất lời hát: “Em ơi! Dậy mau đi. Dậy nhai trầu chung cơi. Dậy hút thuốc chung điếu. Bông hoa ban, hoa mạ của anh. Dậy hát cùng chài cùng cá. Hát cùng lúa cùng rau. Hát cùng trăng cùng sao. Hát cùng suối cùng thác. Hát với núi với rừng. Hát với trời với đất. Hát cho thấu lòng nhau…”. Trường hợp này, lời hát thường được cất lên giữa khung cảnh tĩnh mịch một cách nguyên sơ, khe khẽ, không nhạc đệm. Tình yêu của trai gái Lự lớn dần cùng những lời ca trữ tình ấy.

Sự phát triển nhanh như vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay đã khiến cho những trang thiết bị của thời đại công nghiệp len lỏi vào từng bản làng vùng sâu vùng xa, người Lự cùng với nhiều dân tộc thiểu số khác đang đứng trước nguy cơ mai một nhanh chóng bản sắc văn hóa, trong đó có dân ca giao duyên. Tầng lớp thanh thiếu niên ngày nay chỉ cần một chiếc điện thoại di động đa phương tiện là có thể thưởng thức những bài hát hay bản nhạc tân thời. Điều này đã dóng lên hồi chuông cảnh báo về nạn hòa tan văn hóa văn nghệ mang tính toàn cầu.

Để góp phần bảo lưu nét đẹp văn nghệ của người Lự, dự án “Mở lớp truyền dạy dân ca dân tộc Lự ở xã Nậm Tăm, huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu” do ông Nguyễn Ngọc Chiến – cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu làm chủ nhiệm với sự tài trợ của quĩ Đan Mạch đã triển khai vào hạ tuần tháng 02 năm 2011 vừa qua và đạt được những kết quả bước đầu đáng khích lệ. Mười tám học viên (9 nam, 9 nữ) đã được các nghệ nhân của chính cộng đồng người Lự nơi đây truyền dạy cách thức tổ chức một cuộc hát giao duyên theo đúng truyền thống, cách gieo vần, đặt lời cho ca khúc và cách diễn tấu sáo đôi (gồm sáo mẹ – pí me và sáo con – pí lụ).

Đây chỉ là một dự án nhỏ, với mục tiêu khiêm tốn là tạo nên một đội ngũ kế cận những người có tâm huyết bảo tồn vốn dân ca giao duyên trong giới trẻ người Lự ở Nậm Tăm. Hi vọng trong tương lai không xa sẽ có những dự án lớn hơn, mang tính toàn diện hơn để có thể khôi phục và bảo tồn nguyên vẹn sinh hoạt dân ca giao duyên của người Lự, cả về thể thức, nội dung, môi trường và bối cảnh diễn xướng.

© 2011 Tạp chí Thanh niên PHÍA TRƯỚC

Tạp chí Thanh niên PHÍA TRƯỚC sẽ tiếp tục giới thiệu đến quý độc giả nhiều di sản văn hóa đặc sắc của các sắc tộc Việt Nam khác nhau trong những số báo tiếp theo. Mời quý độc giả đón theo dõi.

 


TCPT45 – Bầu cử Quốc hội Việt Nam 2011
Download TCPT45 – Bản HD (8.2MB)

Download TCPT45 – Bản Standard (4.3MB)
Download TCPT45 – Bản Mini (2.9MB)
Đọc thêm …