Hồi sinh dân ca giao duyên của chủ nhân Thiên sử ca với huyền thoại Đá thần – TCPT số 46

Posted on Tháng Sáu 21, 2011 bởi

0



LTS: Trong các số trước, PHÍA TRƯỚC giới thiệu đến quý độc giả những nét văn hóa rất đặc sắc của người Hà Nhì, Si La, Thái trắng, Mông, v.v… Tiếp theo trong số này, cộng tác viên PHÍA TRƯỚC có mặt tận nơi để tường trình lại một số lớp truyền dạy các di sản văn hóa đang có nguy cơ mai một do ngành văn hóa tỉnh Lai Châu triển khai. Các bài viết này sẽ bao gồm 5 kỳ, mỗi kỳ tạp chí sẽ giới thiệu về một dự án khác nhau, mời quý độc giả đón theo dõi.

Với dân số hơn 800 người, Si La là một trong những tộc người có dân số ít ở Việt Nam nhưng lại có một nền văn nghệ dân gian phong phú về thể loại, đa dạng về cách thức thể hiện. Đáng chú ý nhất là Thiên sử ca với huyền thoại đá thần. Người già cầm chiếc sáo mở đầu câu chuyện bằng tiếng nhạc. Bài sử ca có huyền thoại về hòn đá to, người Si La hàng năm giết lợn để cúng đá thần. Một hôm hòn đá vỡ tung bay đi các phương và từ đó có cháu Si La cũng theo dấu vết của hòn đá mà tản mạn đi khắp nơi.

Không chỉ có sử ca, người Si La còn có nhiều làn điệu dân ca trữ tình, sâu lắng, thể hiện tinh thần phóng khoáng và khát vọng tự do. Các làn điệu dân ca xưa thường được thể hiện trong các dịp đám cưới, mừng nhà mới. Riêng dân ca giao duyên ngoài các dịp đó còn được thanh niên nam nữ dùng để tìm hiểu bạn tình trong những đêm chơi trăng bên bờ suối.

Nữ nghệ nhân Hù Cố Xuân, sinh năm 1960, trú tại bản Seo Hai xã Can Hồ, người duy nhất hiện còn nhớ được khá nhiều bài ca cổ cũng như cách ứng tác, đặt lời mới trên nền giai điệu cũ cho biết: “Với người Si La, tiếng hát là một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Trẻ lớn lên trong lời hát ru. Thanh niên nên vợ nên chồng bằng tiếng hát giao duyên tỏ tình. Người già về với tổ tiên trong tiếng hát đưa hồn. Các đại sự của gia đình, cộng đồng cũng có tiếng hát góp vui… Nhưng đó là chuyện cách đây hơn 60 năm về trước. Ngày nay, bọn trẻ không biết hát nữa rồi”.

Háo hức chờ xem hát. Ảnh: Tiểu Phong/PHÍA TRƯỚC

Câu chuyện trên đây được ông Nguyễn Trọng Hiến, Phó giám đốc Bảo tàng dân tộc tỉnh Lai Châu ghi được nhân chuyến khảo sát tiền trạm cho công tác sưu tầm hiện vật theo kế hoạch năm 2011 của đơn vị. Câu chuyện ấy sau đó đã trở thành căn cứ để xây dựng dự án Truyền dạy dân ca giao duyên dân tộc Si La xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu với nguồn kinh phí được Quĩ Đan Mạch tài trợ

Dự án đã được triển khai tại bản Seo Hai từ ngày 20/4 đến ngày 10/5/2011 do nữ nghệ nhân Hù Cố Xuân truyền dạy cho 20 học viên (04 nam, 16 nữ). Ngày triển khai dự án, bản Seo Hai tưng bừng như một ngày hội. Cả bản tập trung ở bãi đất trống giữa bản để xem hát. Nét mặt ai cũng rạng ngời. Vui nhất là đám thanh niên.

Học viên Lỳ Cố Chiu cho biết: “Trước đây chúng em không hát dân ca dân tộc mình vì nghe nhiều người bảo nó lạc hậu, hát thì xấu hổ lắm. Nay thấy các anh cán bộ tỉnh vào mở lớp. Kinh phí thì do nước ngoài tài trợ. Thế thì không phải nó lạc hậu rồi. Người Kinh, người Tây quan tâm thế mà tại sao người Si La mình lại bỏ nó? Không. Chúng em không bỏ nữa đâu. Chúng em sẽ học, sẽ hát và sẽ hát hay”.

Nghệ nhân Hù Cố Xuân hướng dẫn học viên. Ảnh: Tiểu Phong/PHÍA TRƯỚC

Dù cố gắng như vậy nhưng việc dạy và học hát giao duyên của người Si La không hề đơn giản. Nghệ nhân Hù Cố Xuân phải rất vất vả để phổ biến cho học viên nắm vững giai điệu. Nội dung này kéo dài mất nửa thời gian của khóa truyền dạy. Nửa thời gian còn lại, bà dạy cho các học viên một số bài hát cổ để hát trong các nghi lễ và cách gieo vần, đặt lời mới trên nền nhạc truyền thống để hát khi vui chơi, khi lao động.

Đến bản Seo Hai những ngày này, âm thanh rộn rã nhất mà ai cũng nghe thấy là những tiếng hát ngày càng mượt mà hơn hòa với tiếng nước nước sông Đà cuồn cuộn chảy. Chia tay bà con bản Seo Hai và tổ công tác mở lớp truyền dạy dân ca giao duyên của người Si La, tôi rảo bước sang bản Sì Thau Chải cách đó 2 km về phía Bắc, nơi một tổ công tác khác đang triển khai dự án Truyền dạy sử dụng nhạc cụ dân tộc Si La xã Can Hồ, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu.

Tiểu Phong

© 2011 Tạp chí Thanh niên PHÍA TRƯỚC số 46


Kỳ sau II: Lớp trẻ người Si La sẽ biết chơi nhạc cụ truyền thống

TCPT46 – Tự do sáng tạo nghệ thuật tại Việt Nam
Download TCPT46 – Bản in (7.6MB)
Download TCPT46 – Bản thường (4MB)
Download TCPT46 – Bản mini (2.7MB)

Đọc thêm …

Advertisements
Thẻ: ,