Âm thanh dàn Pí kẻo sẽ rộn rã trên cao nguyên Tam Đường

Posted on Tháng Tám 20, 2011 bởi

0



Tiểu Phong
Dự án do Quỹ Đan Mạch tài trợ – Kỳ V 

Cao nguyên Tam Đường là một địa danh cổ chạy dài từ huyện Phong Thổ qua Thị xã Lai Châu đến ngã ba Bình Lư của huyện Tam Đường (tỉnh Lai Châu). Tên Tam Đường vốn được bắt nguồn từ tiếng Quan Hỏa[1] là San Thàng do đây là điểm hội tụ của ba con đường cổ: Lào Cai – Tam Đường; Nghĩa Lộ – Tam Đường và Lai Châu (nay là Mường Lay) – Tam Đường. Vì vậy, Tam Đường từ lâu không chỉ được biết đến là nơi cao ráo, thoáng mát mà còn là nơi thuận tiện cho giao thương, buôn bán. Do đó, nơi đây liên tục đón nhận nhiều luồng dân cư từ các nơi về lập nghiệp, trong đó có cộng đồng người Giáy, một tộc người không chỉ thành thạo nghề canh tác lúa nước mà còn giỏi trong các ngành nghề kinh doanh.

Hiện nay, người Giáy trên Cao nguyên Tam Đường có 3.414 người, chiếm 34,82% dân số người Giáy tỉnh Lai Châu và chiếm 8,5% dân số người Giáy trên toàn quốc[2]. Người Giáy ở Lai Châu có nhiều sắc thái văn hóa vật chất và tinh thần phong phú và tương đồng với cộng đồng cư dân đồng tộc cư trú ở các địa phương khác. Tuy nhiên, do chủ yếu sinh sống ở các địa bàn thuận tiện cho việc buôn bán nên văn hóa truyền thống của người Giáy nói chung, người Giáy ở Lai Châu nói riêng đang chịu những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường. Trong đó có âm nhạc truyền thống.

Học viên Vùi A Chấu – nghệ nhân kèn Pí kẻo trong tương lai. Ảnh: Tiểu Phong/Phía Trước

Trong một chuyên khảo về âm nhạc dân gian các dân tộc tỉnh Lai Châu do ông Lê Minh Cừ, Cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu thực hiện năm 2010 cho thấy hiện ở tỉnh Lai Châu chỉ còn duy nhất một dàn Pí kẻo (kèn, trống, chiêng) của người Giáy. Ngày nay, dàn Pí kẻo này do 04 nghệ nhân tâm huyết với âm nhạc cổ truyền của dân tộc gìn giữ mà “linh hồn” của đội là nghệ nhân Vàng Văn Pào, nghệ nhân kèn, 60 tuổi, trú tại bản Lở Thàng, xã Thèn Sin, huyện Tam Đường.

Ông Pào cho biết: “Dàn nhạc Pí kẻo được hợp xướng bởi 5 nhạc cụ gồm 1 kèn, 1 chũm chọe, 1 trống và 2 chiêng. Trong đó, nhạc kèn tạo giai điệu cho dàn nhạc; trống, chiêng và chũm chọe có chức năng giữ nhịp. Sinh hoạt Pí kẻo là nét văn hoá độc đáo, không thể thiếu của người Giáy chúng tôi. Trong lễ hội ngày xuân và trong đám cưới của người Giáy, tiếng Pí kẻo luôn ngân lên náo nhiệt nhưng rất thiêng liêng… Mong muốn của tôi là truyền dạy được cho thế hệ trẻ các bản nhạc của dàn Pí kẻo truyền thống. Tiếc rằng thanh niên ngày nay lại coi đó là lạc hậu, không chịu học”.

Tâm sự trên sau đó đã được đưa vào chương trình tuyên truyền của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu và đem lại hiệu quả tức thì. Hầu hết thanh niên người Giáy ở 05 điểm tuyên truyền[3] đều mong muốn được học Pí kẻo. Bảo tàng tỉnh Lai Châu còn lập dự án mở lớp truyền dạy nhạc cụ dàn Pí kẻo dân tộc Giáy xã Thèn Sin, huyện Tam Đường và đề nghị Quĩ Đan Mạch tài trợ. Dự án đã được phê duyệt vào đầu tháng 05 năm 2011.

Ngày 05/5/2011, dự án đã được triển khai tại Ủy ban Nhân dân xã Thèn Sin với sự tham gia của 04 nghệ nhân và 20 học viên nam. Trong 05 ngày đầu triển khai dự án, các học viên đã được truyền dạy các kỹ năng cơ bản của từng món nhạc cụ. 15 ngày tiếp theo, các học viên được phân loại theo năng khiếu. Trong đó có 04 người được chọn học kèn, 16 người còn lại học chuyên sâu các nhịp trống, chiêng, chũm chọe.

Học viên Lùi Văn Lải tiếp xúc với các nhạc cụ trống, chiêng trong dàn nhạc. Ảnh: Tiểu Phong/Phía Trước

Học viên Vùi A Chấu, một trong bốn học viên kèn cho biết: “Chúng em rất vui vì đã học được một số bài nhạc cổ truyền của dân tộc mình. Trước đây, do hiểu không đúng nên chúng em suýt từ bỏ nó. May có các anh cán bộ văn hóa tỉnh mở lớp, có Quĩ Đan Mạch tài trợ và các bác nghệ nhân vẫn có đủ sức khỏe để truyền dạy. Học nhạc rất khó vì bài bản nhiều mà thời gian khóa học lại có hạn. Nhưng chúng em sẽ tiếp tục học sau khi khóa truyền dạy kết thúc. Em mong rằng các học viên lớp truyền dạy sau này sẽ là những nghệ nhân không chỉ lưu giữ vốn âm nhạc dân tộc mà còn có thể truyền dạy cho thế hệ trẻ ở đây và các nơi khác”.

Những nỗ lực của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu cùng cộng đồng cư dân người Giáy nơi đây đã góp phần bảo tồn vốn di sản âm nhạc cổ truyền dân tộc Giáy. Nguy cơ thất truyền của dàn Pí kẻo đã bị đẩy lùi. Rồi đây, âm thanh dàn Pí kẻo sẽ lại rộn rã trên cao nguyên Tam Đường, hòa vào nhịp sống đương đại góp phần tạo nên nét đặc sắc cho nền văn hóa Việt Nam.

T.P.
© 2011 Tạp chí Thanh niên PHÍA TRƯỚC


[1]. Tiếng Hán Quảng Đông

[2]. Số liệu dân số dân tộc Giáy tỉnh Lai Châu (có so sánh với toàn quốc) năm 2004 do Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu cung cấp

[3]. 05 đợt tuyên truyền được thực hiện đầu năm 2011 tại các xã Thèn Sin, Bản Giang (huyện Tam Đường), xã Mường So, Bản Lang (huyện Phong Thổ), xã Bản Đông (Thị xã Lai Châu)

TCPT48 – GIÁO DỤC HAY GIÁO ĐIỀU?
Download TCPT48 – Bản in (5.9MB)

Download TCPT48 – Bản thường (3.2MB)
Download TCPT48 – Bản mini (2.2MB)