Thượng sơn xem người Mông dựng trứng tìm pháp sư Sa man

Posted on Tháng Chín 25, 2011 bởi

1



Tiểu Phong, TCPT số 49

Tây Bắc[1] cho đến nay vẫn được nhiều người biết đến là chốn thâm sơn cùng cốc với những tộc người ở rừng, những phong tục kỳ lạ, những nghi thức ma thuật cổ xưa. Mặc dù đường giao thông hiện đã được mở đến hầu hết các xã, bản từ vùng thấp đến vùng cao. Những khu đô thị sầm uất và những khu công nghiệp nhộn nhịp mọc lên ngày một nhiều, nhưng khi màn đêm buông xuống, núi rừng Tây Bắc lại trở về dáng vẻ u tịch, thâm nghiêm, một phần bởi núi cao, vực thẳm; phần khác bởi những nghi thức ma thuật đôi khi lại sống dậy trong một bản làng nào đó. Một trong những nghi thức ấy là lễ tìm pháp sư Sa man của người Mông.

Sa man giáo là một hình thái tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tinh thần của người Mông. Thường thì mỗi làng Mông đều có một vài pháp sư Sa man, tiếng Mông gọi là Txir nênhz. Đây là nhân vật có uy tín, có tiếng nói trong cộng đồng, được cả cộng đồng nể trọng bởi mỗi khi có một cá nhân, một gia đình, một dòng họ hay cả làng bị tai ương, tật ách đều phải nhờ đến pháp sư Sa man ra tay giải trừ. Nhưng trước khi quyết định chọn pháp sư nào chủ trì nghi lễ Sa man, chủ nhà hoặc người đứng đầu dòng họ hay trưởng làng phải đứng ra làm lễ Tưr nênhz, có nghĩa là Tìm thầy.

Chủ lễ vừa giữ nhẹ quả trứng gà vừa lầm rầm khấn mời Txir nênhz. Ảnh: Duy Chiến

Theo qui ước cổ xưa, lễ Tưr nênhz chỉ được tiến hành sau khi mặt đất đã được bao phủ bởi màn đêm. Người Mông quan niệm pháp sư Sa man chỉ có thể dẫn âm binh về trong màn đêm. Nếu còn chút ánh sáng mặt trời, đoàn âm binh không về được, nghi lễ mất thiêng.

Buổi lễ được chủ lễ thực hiện bằng việc cầm bát gạo tiến ra gian giữa của ngôi nhà rồi đặt bát xuống ngay trước ban thờ tổ tiên và ban thờ Thần nhà (Xưr caz). Ông ta đặt một cái chén lên bát gạo sao cho cái chén luôn ở độ nghiêng khoảng 900 rồi đặt một quả trứng gà[2] lên trên cái chén nghiêng. Trứng gà được đặt theo phương thẳng đứng, cho đầu nhỏ hướng lên trên.

Chủ lễ vừa giữ nhẹ quả trứng gà vừa lầm rầm khấn mời Txir nênhz. Tên từng Txir nênhz trong làng hoặc trong vùng được lần lượt xướng lên trong bài khấn; đồng thời các ngón tay giữ quả trứng dần buông ra. Khi tay đã buông ra hẳn mà quả trứng vẫn đứng yên trong lúc miệng ông chủ lễ đang khấn gọi đến tên ông Txir nênhz nào thì ông Txir nênhz ấy chính là người phải được mời về cúng giải tai ương tật ách.

Quả trứng đã đứng được trên cái chén nghiêng, Txir nênhz đã được xác định. Ảnh: Duy Chiến

Ngay sau đó, đích thân chủ lễ hoặc người đại diện được chủ lễ phái đi mang theo một bó hương, một chai rượu sang nhà ông Txir nênhz. Đến nơi, người đi mời thắp ba nén hương lên ban thờ ma cúng (Xinhx thaz) của thầy Txir nênhz đồng thời trao rượu cho thầy. Vừa trao, người đi mời vừa trình bày nguyên nhân mình đến, xin thầy Txir nênhz về giúp. Thông thường người làm Txir nênhz không có quyền từ chối nên sau vài lời xã giao đưa đẩy, Txir nênhz nhận rượu, rót cho khách và mình mỗi người uống cạn hai chén rồi sắp đồ hành lễ đi trừ ma cứu người.

Tuy chỉ là một nghi lễ nhỏ trong hệ thống Sa man giáo của người Mông nhưng lễ Tưr nênhz lại có vai trò quan trọng trong quan niệm của họ. Trong nghi lễ ấy, quan trọng nhất là hành động dựng đứng quả trứng trên cái chén nghiêng. Thực tế có rất nhiều dân tộc thiểu số dùng trứng gà để giải quyết các vấn đề tâm linh như: người Mảng yểm bùa vào trứng gà rồi đập vỡ trứng để tìm ma hiện hình trong lòng đỏ; hay như tục dùng trứng gà tung xuống đất xem trứng vỡ chỗ nào thì chọn nơi ấy làm nơi đào huyệt chôn người chết trong tang ma được nhiều tộc người áp dụng… Việc người Mông dựng trứng tìm thầy Sa man cũng là một hành động ma thuật tuy khó lý giải nhưng lại có sức thuyết phục ở chính sức sống của nó trong quan niệm của cộng đồng dân cư dân tộc Mông.


[1]. Tây Bắc gồm 6 tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Yên Bái, Hoà Bình và Sơn La

[2]. Trứng gà dùng trong nghi lễ phải là trứng do gà nhà nuôi đẻ ra, không dùng trứng mua hay đi xin nhà khác

TCPT49 – Thương hiệu Việt Nam
Download TCPT49 – Bản HD
Download TCPT49 – Bản Standard
Download TCPT49 – Bản Mini