Thiên Chúa, Chính phủ và Ý tưởng lớn của Roger Williams (Phần II)

Posted on Tháng Một 5, 2012 bởi

1



Hoàng Lan dịch
John M. Barry

Phía Trước tiếp tục gửi đến quý độc giả phần hai của bài “Thiên Chúa, Chính phủ và Ý tưởng lớn của Roger Williams”.

Xem phần I tại đây.

Bị trục xuất khỏi Massachussetts, một Mục sư Thanh giáo đã đề ra nguyên tắc vẫn còn tính thời sự ngày nay: Phân ly Giáo hội và Nhà nước.

***

Trong hàng tháng trời, Williams đã làm việc không ngừng nghỉ để để hoàn thành kiệt tác của ông. Ông đặt tựa đề cho tác phẩm là “Giáo lý Nhuộm máu về Đàn áp Lương tâm, Bàn luận trong Hội nghị giữa Sự thật và Hòa bình” (The Bloudy Tenent of Persecution for cause of Conscience, Discussed in A Conference betweene Truth and Peace). Đó là một trong những luận án toàn diện nhất về tự do tôn giáo từng được soạn thảo. Cuốn sách 400 trang này phản ánh rõ ràng ảnh hưởng của cả quan điểm của Bacon về phương pháp khoa học, và quan điểm của Coke về tự do, và ông trích dẫn Bacon và Coke trong những trang đầu. Sự kết hợp này khiến Williams tách biệt thế giới vật chất và thế giới tâm linh, và rút ra những kết luận về chính trị mà từ đó ông thiết lập một lý thuyết dân chủ, hiện đại không ngờ, về nhà nước.

Mục đích chính của Williams là để chứng minh, “Từ chính ý chí và mệnh lệnh của Thiên Chúa, từ khi Con trai của Chúa Giêsu giáng trần, sự cho phép tín ngưỡng và thờ phụng Đa thần, Do Thái, Thổ Nhĩ Kỳ, hoặc Chống Ki-tô, được cấp cho tất cả mọi người trong mọi Quốc gia và mọi Đất nước.” Trong hàng trăm trang, ông đưa ra trường hợp của ông, mở rộng quan điểm của ông rằng nhà nước chắc chắn sẽ làm hỏng giáo hội, phản bác các lập luận từ Kinh Thánh về sự không khoan dung bằng những lập luận từ chính Kinh Thánh về sự khoan dung.

Sau đó, ông phản đối quan điểm gần như phổ quát rằng Chính phủ nhận được quyền lực từ Thiên Chúa, và rằng trong thế giới vật chất, Thiên Chúa ưu ái những người ngoan đạo và trừng phạt những người khác. Nếu chỉ đơn giản như vậy, tại sao Chúa lại đặt Job qua thử thách? Và Williams lưu ý rằng tại thời điểm đó, giữa các cuộc xung đột ở châu Âu, người Công Giáo đã luôn chiến thắng và thống trị.  Nếu “thành công là thước đo,” phải chăng điều này chứng minh rằng Thiên Chúa đã chọn người Công giáo thay vì Tin Lành?

Luôn luôn là một người theo trường phái Calvin, Williams bác bỏ khả năng đó. Ông tiếp tục bác bỏ ý tưởng rằng Thiên Chúa ủy quyền cho chính phủ. Thay vào đó, Williams ra một tuyên bố mang tính cách mạng trong thế kỷ 17: “Tôi suy luận rằng, chủ quyền ban đầu, và nền tảng của quyền lực dân sự nằm trong nhân dân.” Chính phủ do nhân dân thành lập, ông viết, “không có nhiều quyền lực hơn, và cũng không trong thời gian lâu hơn, quyền lực dân sự mà nhân dân thỏa thuận và thống nhất tin tưởng trao cho.”

Không một thành viên của Nghị viện Anh, ngay cả trong khi tiến hành chiến tranh chống lại nhà vua, đã nghĩ xa đến như vậy. Đến cả Winthrop, người gọi dân chủ là “biểu hiện vi phạm điều răn thứ 5 của Chúa,” cũng không nghĩ vậy, và nhấn mạnh rằng, mặc dù được bầu làm thống đốc, ông vẫn “nhận quyền lực từ Thiên Chúa.”

Cuốn Bloudy Tenent được xuất bản vào tháng Bảy 1644, đã gây choáng váng và tức giận. Ngay cả những người đã từng trả giá đắt đỏ cho quan điểm của tôn giáo của họ cũng cảm thấy bị xúc phạm. Nghị viện đã ra lệnh đốt tất cả ấn bản của cuốn sách này. Cả hai viện lập pháp lắng nghe một mục sư lên án nó, nhưng cảnh báo: “Cái vỏ đôi khi bị ném vào lửa, nhưng hạt nhân được thưởng thức như miếng kẹo ngọt.”

Williams đã rời nước Anh về lại Providence trước đó, trước cả khi cuốn sách của ông in xong. Lần này ông không vượt Đại Tây Dương để thoát thân; ông đã vượt Đại Tây Dương trong chiến thắng. Sự trở về của ông đánh dấu một kiểu thách thức, một sự quay lưng lại với London và địa vị ông đã đạt được ở đó. Đó là một sự khẳng định tự do của chính ông. Tại Rhode Island, người ta có thể được tự do. Williams sẽ không từ bỏ mảnh đất ông đã gây dựng cũng như khái niệm mà ông đã đặt ra. Trong khi đó, không phải tất cả các ấn bản của cuốn sách của ông đều bị đốt cháy. Một ấn bản mới đã xuất hiện sớm sau đó; hạt nhân của nó sẽ ngày càng trở nên ngọt ngào.

Mặc dù Roger Williams không phải là một cái tên thường được nhắc đến, giới học thuật đã biến ông thành một trong những nhân vật được nghiên cứu nhiều nhất trong lịch sử Tiền cách mạng Mỹ. Trong những nghiên cứu đó, cũng như những người cùng thời với ông, ông là một nhân vật gây tranh cãi.

Một số người không nhìn nhận Williams như đã đạt được bất cứ điều gì, bởi vì, họ nói, thành công của ông tại Rhode Island chỉ là cục bộ. Những người khác lập luận rằng những biện minh bởi Williams cho tự do tôn giáo phát sinh quá nhiều từ Kinh thánh, và là những lập luận yếu. “Williams không phải là tiền thân của sự Khai sáng theo kiểu Jefferson”, nhà sử học Emil Oberholzer Jr. khẳng định vào năm 1956. “Jefferson ủng hộ tự do tôn giáo, với tư cách là một thế hệ của Khai sáng, động cơ của ông là chính trị và xã hội. Với Williams, đứa con của thời đại thần học, động cơ của ông hoàn toàn tôn giáo.”

Những người khác có quan điểm ngược lại. Vernon Parrington, một nhà sử học hàng đầu vào nửa đầu thế kỷ 20, coi ông “chủ yếu là một nhà triết học chính trị chứ không phải là một nhà thần học,” và cho rằng lý thuyết của ông về khối thịnh vượng chung “phải được công nhận như những đóng góp dồi dào nhất của Thanh giáo cho tư tưởng Mỹ.” Thậm chí Perry Miller từ Harvard, người đặt Williams hoàn toàn trong lĩnh vực tôn giáo, ngưỡng mộ ông như “một nhà thám hiểm những vùng đất tối, những bản chất sâu xa nhất của tự do.” Và Yale Edmund Morgan, người được cho là nhà sử học thuộc địa hàng đầu của Mỹ, lưu ý rằng Williams “đã viết thường xuyên nhất, hiệu quả nhất, và ý nghĩa nhất về chủ đề chính phủ dân sự” và “đưa xã hội loài người tới những viễn kiến mới; và đối với những người chấp nhận quan điểm của ông, ông đã phá hủy một số các giả định làm trì trệ các chính trị gia thời đại của ông, và vẫn còn ám ảnh thời đại của chính chúng ta.”

Williams thực sự đã định hình các thuộc địa khác một cách trực tiếp và gián tiếp. Sau khi khôi phục quyền lực, vua Charles II đã xác nhận Hiến chương của Rhode Island, nêu rõ ràng rằng không ai có thể bị “lạm dụng thể xác, bị trừng phạt, bị quấy rầy, hoặc bị thẩm vấn, vì bất kỳ sự khác biệt nào trong quan điểm, trong các vấn đề tôn giáo.” Những lời này về tự do tôn giáo đã được ghi trong văn bản nhượng đất ở New Jersey. Những bảo đảm tương tự xuất hiện trong hiến chương của Carolina, ngay cả khi hiến chương này thành lập Giáo hội Anh giáo.

Điều quan trọng là tác động của Williams lên tư tưởng. Ông đã trở thành hình mẫu đầu tiên cho những người Mỹ sau này sẽ đối đầu với quyền lực. Ông cũng định hướng phần lớn các cuộc tranh luận ở Anh, ảnh hưởng đến những người như John Milton và đặc biệt là John Locke, người mà các tác phẩm của ông được Jefferson, James Madison và các kiến trúc sư khác của Hiến pháp Hoa Kỳ nghiên cứu kỹ lưỡng. W.K. Jordan, trong công trình nghiên cứu kinh điển nhiều tập về khoan dung tôn giáo, đã gọi “những lý luận chặt chẽ và cẩn thận của Williams về sự phân ly hoàn toàn giữa Giáo Hội và Nhà nước. . . là đóng góp quan trọng nhất của thế kỷ trong lĩnh vực tư tưởng chính trị quan trọng này.”

Roger Williams không phải là một nhân vật phi thời đại. Ông thuộc về thế kỷ 17 và Thanh giáo của thế kỷ này. Tuy nhiên, ông là một trong những người đáng chú ý nhất trong thế kỷ của ông hoặc trong bất kỳ thế kỷ nào. Dù có niềm tin tuyệt đối vào những chân lý trung thực theo ngôn từ của Kinh Thánh, vào giải thích của ông về những chân lý đó, và dù tự tin tuyệt đối vào khả năng thuyết phục những người khác về sự thật của những xác tín của mình, ông vẫn tin rằng ép buộc người khác phải tuân theo niềm tin của ông hoặc của bất kỳ người nào là một điều “vô lý.”

Dù đã chiến đấu cho quyền tự do thờ phụng của tất cả mọi người theo cách họ muốn, cuối cùng Williams, cũng như những người bạn của ông, John Milton và Oliver Cromwell, không đi lễ tại bất kỳ nhà thờ nào. Ông kết luận rằng Thiên Chúa được nhận thức trung thực hơn bởi các cá nhân, chứ không phải bởi bất kỳ định chế nào. Ông qua đời ở Providence năm 1683, năm 80 tuổi. Kẻ thù của ông gọi ông là “khúc củi đang cháy.” Họ sợ những ngọn lửa lan rộng mà tự do tư tưởng có thể nhen nhóm. Họ sợ sự hỗn loạn và bất định của tự do, và họ sợ sự cô đơn của nó. Williams chấp nhận tất cả những điều đó. Bởi ông biết đó là giá của tự do.

____

Nguyên văn tiếng Anh và hình minh họa được đăng tại Tạp chí Smithsonian, số Tháng 1/2012, và trên trang web: Smithsonian.com