Vai trò của truyền thông nhà nước trong vụ xung đột đất đai [*]

Posted on Tháng Hai 17, 2012 bởi

0



Miên Thy, CTV Phía Trước
Marianne Brown & Phạm Bắc
, Deutsche Presse-Agentur 

Hà Nội – Khi công an đến cưỡng chế đất đai của gia đình ông Đoàn Văn Vươn ở miền Bắc Việt Nam [Tiên Lãng], họ không trông đợi diễn cảnh ông Vươn sẽ chống lại với súng và mìn tự chế. Nhưng vụ việc đã diễn ra để lại sáu công an bị thương và bốn người đàn ông bị bắt giam với tội âm mưu giết người.

Trường hợp của ông Vươn đã nhanh chóng trở thành chủ đề nóng và gây ra nhiều cuộc tranh luận về vai trò của truyền thông ở đất nước cộng sản này.

Các cuộc tranh chấp đất đai không phải là bất thường tại Việt Nam, nơi mà nhà nước cho phép nông dân quyền sử dụng đất, nhưng nhà nước lại giữ tất cả quyền kiểm soát chúng. Nhiều chính quyền địa phương đã lợi dụng sự thiếu minh bạch và trách nhiệm trong pháp luật để “trục lợi”, đền bù giá thấp cho nông dân khi đất đai của họ bị chính quyền lấy lại để phát triển các dự án khác.

Ngôi nhà 2 tầng bị san phẳng sau vụ cưỡng chế nên gia đình ông Quý, ông Vươn phải dựng lều để ở suốt hơn 1 tháng qua. Ảnh: 24h.com.vn

Có rất nhiều câu chuyện về những người nông dân phản đối chính sách đất đai nhưng ít ai trong số họ được truyền thông địa phương đưa tin. Vụ việc của ông Vươn đã đi xa hơn đôi chút. Không lâu sau khi phát súng tại Tiên Lãng bùng nổ ngày 5 tháng Một, các hình ảnh liên quan đến cuộc tranh chấp đã tràn ngập trên những trang tin internet. Việc này không mất nhiều thời gian trước khi các nhà báo bắt đầu đặt dấu hỏi lý do tại sao Ủy ban nhân dân huyện Tiên Lãng tiến hành vụ cưỡng chế.

“Liệu kết luận của Thủ Tướng Chính phủ đưa ra hôm thứ Sáu tuần trước cũng có thể sẽ là cơ hội quý giá để khám phá các cơ chế quản lý và điều tiết các phương tiện truyền thông được hay không, trong khi vẫn đảm bảo tính không thiên vị của báo chí, sự độc lập của báo chí khỏi sự kiểm soát của chính phủ hay can thiệp chính trị?” Đại sứ Anh Quốc Anthony Stokes đặt câu hỏi.

Trường hợp gây ra nhiều sự cảm thông trên phạm vi toàn quốc đối với gia đình ông Vươn, người được số đông mô tả ông là người chăm chỉ và là một nông dân mẫu mực trong cộng đồng. Ngay sau đó, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho biết ông sẽ đứng đầu cuộc điều tra vụ việc ở Tiên Lãng.

Nhà ngoại giao Hoa Kỳ David Brown, người hiện nay đã nghỉ hưu và là một cựu nhân viên của trang thông tin trực tuyến Vietnamnet, cho biết ông chưa bao giờ thấy truyền thông báo chí trong nước đưa tin nhiều về vụ việc như thế.

“Đây có thể là lần đầu tiên tôi được nhìn thấy báo chí cũng như các trang blog viết nhiều về câu chuyện [ở Tiên Lãng] như vậy,”ông nói. “Họ tường thuật với nhiều góc độ khác nhau.”

Theo số liệu của nhà nước thì có khoảng 800 câu chuyện đã được xuất bản trên các báo chí địa phương về vụ việc của ông Vươn trong một tháng qua. Một số hãng tin đã tổ chức các buổi đối thoại trực tuyến với các quan chức hàng đầu cũng như những độc giả về đề tài này. Thậm chí, trang giaoduc.net cũng đã tổ chức một diễn đàn trao đổi với cựu Chủ tịch nước Lê Đức Anh, người luôn ủng hộ nông dân nuôi cá.

Việc báo chí đăng tải rộng rải vấn đề này dường như không được bình thường tại Việt Nam, một quốc gia được xếp hạng thứ 172 trong 179 nước trong bản Chỉ số Tự do Báo chí năm 2011-2012 do Phóng viên Không Biên giới công bố.

Các tổng biên tập của những tờ báo này được biết là phải gặp với các quan chức chính phủ mỗi tuần một lần để được “hướng dẫn” về những gì họ được và không được viết. Các nhà báo có thể bị mất việc hoặc thậm chí đối mặt với án tù nếu họ không thực hiện theo đúng quy định.

Ông Brown cho biết ông nghĩ rằng các phương tiện truyền thông đã không bị cấm trong việc điều tra các chi tiết trong vụ ông Vươn. Trong thực tế, mặc dù tôi không thể chứng minh được điều đó, nhưng họ có thể đã được khuyến khích đi tìm hiểu và khai thác sự kiện trên,” ông nói.

Khi công bố kết quả cuộc điều tra tại một buổi họp báo hồi tuần trước, Thủ tướng đã tuyên bố quyết định vụ cưỡng chế đất của ông Vươn là bất hợp pháp và kêu gọi các nhà chức trách trừng phạt những cá nhân ra quyết định cưỡng chế trên. Ông cũng yêu cầu tòa án xem xét tình tiết giảm nhẹ đối với trường hợp của ông Vươn.

“Những gì Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói có vẻ rất hay nếu bạn lắng nghe ông ta, nhưng cái tôi chờ đợi là các hành động cụ thể và thực tế. Hô hào suông khác với hành động.” – Lê Hiền Đức

Trong một động thái khác đã làm một số nhà quan sát ngạc nhiên, là ông Dũng đã ca ngợi giới truyền thông vì đã có những cống hiến hiệu quả giúp các cơ quan có thẩm quyền làm rõ vụ việc này. Ông cũng kêu gọi Bộ Thông tin và Truyền thông tăng cường công tác báo chí.

Đại sứ Anh Quốc tại Hà Nội Antony Stokes cũng có một vài bình luận về vụ việc này, đồng thời  hoan nghênh động thái của Thủ tướng.

“Liệu kết luận của Thủ Tướng Chính phủ đưa ra hôm thứ Sáu tuần trước cũng có thể sẽ là cơ hội quý giá để khám phá các cơ chế quản lý và điều tiết các phương tiện truyền thông được hay không, trong khi vẫn đảm bảo tính không thiên vị của báo chí, sự độc lập của báo chí khỏi sự kiểm soát của chính phủ hay can thiệp chính trị?” Đại sứ Stokes đặt câu hỏi.

Ông Brown cho biết Thủ tướng khen thưởng ngành báo chí vì chính phủ của ông muốn công chúng biết rằng họ nhận ra mức độ nghiêm trọng của vấn đề trong trường hợp của ông Vươn. Một cựu ngoại giao cho biết nhà nước nói rằng họ hiểu các vấn đề và “không chỉ hoàn phục lại nhà và làm lành lặn những mảnh vỡ của gia đình ông Vươn”, mà họ cũng muốn nói rằng luật pháp cần phải được xem xét lại kỹ lưỡng và chỉnh sửa.

Mặc dù trên thực tế một số quan chức tại Tiên Lãng đã bị đình chỉ công tác nhưng không phải ai cũng đồng tình và thuyết phục với những lời vừa qua của Thủ tướng. Họ vẫn ngờ rằng đó vẫn chỉ là các khẩu hiệu suông thiếu tính hành động. Nhà hoạt động chống tham nhũng Lê Hiền Đức, một cựu thành viên trong đội ngũ nhân viên đầu tiên của Chủ tịch nước Hồ Chí Minh, là một trong những số người ngờ vực về chuyện này.

“Tôi nghĩ đề nghị của Thủ tướng là không đủ”, bà nói. “Những gì Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nói có vẻ rất hay nếu bạn lắng nghe ông ta, nhưng cái tôi chờ đợi là các hành động cụ thể và thực tế. Hô hào suông khác với hành động.”

* Tựa đề do Phía Trước đặt lại.

© 2012 Bản tiếng Việt TCPT

Xem thêm: Thủ tướng Việt Nam đổ lỗi cho chính quyền địa phương trong vụ xung đột đất đai ở Tiên Lãng