Sonadezi Long Thành: “Lời thề” nào cho Quốc hội?

Posted on Tháng Ba 28, 2012 bởi

0



Thường Sơn
CTV Phía Trước

Liệu bài học từ thành phố Đại Liên ở Trung Quốc, cùng với tiếng nói của báo chí và người nông dân ở Việt Nam sẽ lay chuyển được cách nhìn của Quốc hội về một thành viên – người đã mang dấu ấn với “lời thề” về bảo vệ môi trường vào buổi ban sơ tham gia ứng cử?

Dòng sông và Quốc hội

Cống xả thải ra rạch Bà Chèo rồi ra sông Đồng Nai của Sonadezi Long Thành. (Nguồn: Dân Trí)

“Vedan thứ hai” vẫn tiếp tục trì kéo cơn ác mộng chưa có hồi kết của nó trong tâm não người dân Đồng Nai. Sonadezi Long Thành, với người đại diện cao nhất của doanh nghiệp này là bà Đỗ Thị Thu Hằng – đại biểu Quốc hội và còn là một thành viên của Ủy ban Kinh tế Quốc hội, từ tháng 8/2011 đến nay vẫn chưa phải nhận một kết quả xử lý xứng đáng nào về hành chính và pháp luật hình sự, trong khi lại chưa thực hiện hành động bồi thường thỏa đáng nào cho những nạn nhân của cảnh xả thải ra sông.

Vụ việc trên đã được Viện Môi trường và Tài nguyên (Đại học Quốc gia TP.HCM) kết luận về thủ phạm xả thải ra sông Đồng Nai chính là Sonadezi Long Thành.

Những thông tin mới nhất từ Hội Nông dân xã Tam An, huyện Long Thành cho biết đã có 250 đơn kiện của người dân trên địa bàn xã, yêu cầu Công ty cổ phần Sonadezi Long Thành phải bồi thường 16 tỷ đồng. Song có lẽ với những gì sẽ phải “tính đúng, tính đủ” do hậu quả mang tính “di căn” mà Sonadezi để lại, số tiền bồi thường cho các hộ nông dân ở Long Thành chắc chắn sẽ còn vượt hơn nhiều con số ước tính trên.

Đây không phải là lần đầu tiên Sonadezi Long Thành bị phát hiện hành vi xả thải. Nhưng cũng như một quy luật bất thành văn ở Việt Nam, mỗi cái kim đều có thể ẩn lâu trong bọc trước khi bị lòi ra. Chỉ cách đây nửa năm, sự việc mới chính thức được lôi ra ánh sáng, khi Sonadezi Long Thành bị Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm môi trường bắt quả tang xả nước thải ô nhiễm ra sông Đồng Nai. Vào thời điểm đó, khá ngẫu nhiên là bà Đỗ Thị Thu Hằng lại có một cuộc tiếp xúc với cử tri tại xã Bàu Hàm 2, huyện Thống Nhất của tỉnh Đồng Nai.

Trong cuộc họp trên, nhiều cử tri đã khẳng định, với việc liên tục xả thải vượt tiêu chuẩn ra sông trong nhiều năm nay, Sonadezi đã đi ngược lại chủ trương bảo vệ sông Đồng Nai của tỉnh, vì vậy Sonadezi cần phải được xử lý nghiêm khắc tương tự Vedan để răn đe các công ty khác đang có ý đồ phá hoại môi trường nhằm tăng lợi nhuận.

Dĩ nhiên, sự bức xúc của các cử tri là một hiện tồn. Nhưng còn có một hiện tồn khác – nổi trội không kém – chính là việc một số đại biểu Quốc hội đã biết cách làm thế nào để bỏ qua cái hiện tồn thứ nhất mà vẫn đạt được mục đích của mình, trong khi chiếc ghế đại biểu dân nguyện vẫn không bị suy xuyển. Cũng như những lần trước đây, một lần nữa đại biểu Đỗ Thị Thu Hằng lại đưa ra lời hứa: với vai trò là người đứng đầu, bà sẽ phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý nghiêm khắc những sai phạm nếu có.

Nước sông sẽ không bao giờ ngừng chảy, những lời hứa và cả những dấu hiệu vi phạm cũng vì thế luôn có cơ hội để dịch chuyển thân thế của chúng về một nơi vô định nào đó.

Chỉ có điều, nếu lời hứa về việc “Sonadezi luôn tuân thủ pháp luật” là một đặc trưng của nữ đại biểu quốc hội này, thì những sai phạm có hệ thống trong quá khứ của Sonadezi có thể được giải thích như thế nào? Cần nhắc lại, vào năm 2009, doanh nghiệp này đã hai lần bị phát hiện xả thải và bị phạt tiền 17 triệu đồng cho mỗi lần vi phạm. Đến năm 2010, Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai lại phát hiện Sonadezi vi phạm gây ô nhiễm và đã ra quyết định xử phạt 31 triệu đồng. Còn vào tháng 2/2011, ở một cấp cao hơn hẳn – Bộ Tài nguyên và Môi trường, đã phải lập biên bản và xử phạt Sonadezi 75 triệu đồng.

Đại Liên và Đại lục

Một trùng hợp ngẫu nhiên và không kém thú vị là cùng thời điểm xảy ra vụ việc Sonadezi Long Thành ở Việt Nam vào tháng 8/2011, tại Trung Quốc cũng đã diễn ra một sự việc gần tương tự: Đại Liên.

Vào trung tuần tháng 8 năm 2011, Đại Liên đã được đánh dấu là một sự kiện mang tính biểu tượng cho phong trào dân sự ngay trong lòng Trung Quốc. Thành phố này thuộc tỉnh Liêu Ninh – một khu vực Đông Bắc nằm sát Nội Mông Cổ, một khu tự trị đang tiềm ẩn những mầm mống bất mãn của người dân đối với chính quyền người Hán, chỉ xếp sau Tân Cương và Tây Tạng.

Vụ việc Nhà máy sản xuất paraxylene Phúc Giai ở Đại Liên gây ô nhiễm trầm trọng môi trường, đe dọa đến tính mạng của người dân sinh sống trong khu vực, xét ra chẳng phải là chuyện gì to tát, nếu nhìn lại “trận dịch” mà rất nhiều doanh nghiệp sản xuất hóa chất đã hoành hành từ nhiều năm nay trên khắp lãnh thổ Trung Hoa đại lục. Tuy vậy, kết quả từ cuộc biểu tình của người dân Đại Liên vào tháng 8/2011 lại gặt hái được một kết quả ít ai dám mong đợi: chính quyền thành phố này – cả Chủ tịch thành phố lẫn Bí thư Thành ủy đều phải xuất hiện, đối thoại với người biểu tình, đồng thời cam kết với người dân là sẽ di dời nhà máy paraxylene Phúc Giai ra khỏi khu công nghiệp cảng Đại Liên.

Những người biểu tình đã làm gì mà khiến chính quyền phải nhượng bộ? Phải chăng tự thân nhà máy Phúc Giai đã nằm trong danh sách đen về ô nhiễm môi trường mà chính quyền đã dự kiến phải di dời càng sớm càng tốt (cũng như rất nhiều trường hợp gây ô nhiễm ở Việt Nam mà cũng đã được đưa vào danh sách “hứa di dời” với thời hạn vô định)? Nhưng những thông tin thu lượm được từ vỉa hè của đường phố Đại Liên lại cho thấy suy luận trên là chẳng hề có cơ sở.

Mười hai ngàn người tham gia là yếu tố thành công đầu tiên của cuộc biểu tình. Con số này được xem là một trong những bằng chứng ấn tượng nhất trong làn sóng biểu tình phản đối gây ô nhiễm môi trường ở Trung Quốc trong những năm qua. Vào năm 2007, một cuộc biểu tình với chủ đề tương tự cũng đã nổ ra ở thành phố Hạ Môn, tỉnh Phúc Kiến, với con số tham gia lên đến hàng chục ngàn người. Kết quả cuộc biểu tình ở Hạ Môn cũng đã buộc chính quyền thành phố phải di dời nhà máy hóa chất Đài Loan ra khỏi khu vực gây nguy hiểm cho môi sinh.

Lượng và chất luôn là hai yếu tố song trùng hữu cơ làm nên tính quyết định thành bại cho một phong trào dân sự. Những hình ảnh và tin tức nội bộ của phong trào biểu tình ở Đại Liên còn cho thấy khác với trường hợp Hạ Môn năm 2007, cấu trúc cuộc biểu tình ở Đại Liên được thiết lập một cách khoa học và bài bản hơn nhiều. Chẳng hạn, người đi đường chứng kiến những phụ nữ biểu tình tiếp cận với lực lượng cảnh sát cơ động được điều đến để ngăn chặn biểu tình, mời nước uống và còn lau mồ hôi cho những chiến sĩ trẻ măng phải đứng chịu trận trong bầu không khí nóng gắt của biểu tình. Một thủ pháp binh vận chăng? Có thể xem là như thế dưới góc độ chiến thuật. Nhưng phần lớn hành động binh vận kia lại xuất phát từ sự tự nguyện của người biểu tình – một cử chỉ tương thân tương ái đã làm cho không ít cảnh sát cơ động phải xúc động.

Thứ nữa, “đám đông tụ tập” ở Đại Liên đã không hề bị biến thành một đám ô hợp. Ngược lại hoàn toàn, đó là một khối người được tổ chức chặt chẽ nhất quán, thái độ dứt khoát và kiên trì trong thể hiện yêu sách, ý thức chấp nhận va chạm ban đầu để tiếp cận với tòa trụ sở chính quyền, tính kỷ luật trong việc bố cục không gian hợp lý trong đoàn biểu tình mà vẫn không bị chia cắt, công tác hậu cần được tổ chức chu đáo, tâm lý và không khí biểu tình ôn hòa được duy trì ổn định…, tóm lại là những tố chất của chiến thuật và kỹ thuật biểu tình đã được cơ bản đảm bảo.

Hiển nhiên trong những điều kiện bình thường về mối quan hệ giữa chính quyền và người dân, tất cả những yếu tố trên đã làm nên một triển vọng ở mức độ có thể chấp nhận đối với một phong trào phản kháng dân sự như trường hợp Đại Liên.

“Lời thề” nào cho Quốc hội?

Trong thực tế, vẫn còn nhiều khu vực ở Trung Quốc và hầu hết các tỉnh thành ở Việt Nam – những nơi nằm trong vùng nguy cơ hoặc nguy hiểm của nạn ô nhiễm môi trường – chưa tạo lập được một cán cân đối trọng với tác nhân gây ra ô nhiễm. Tức đã chưa có phong trào dân sự nào về môi trường ở Việt Nam. Tất cả vẫn chỉ dừng ở hình thức đơn thư khiếu nại, dù rằng mức độ khiếu nại ngày càng tăng nhưng vẫn vấp phải sự vô tâm, vô cảm của chính quyền địa phương. Trong khi đó, đã bắt đầu xuất hiện những tai họa trực tiếp đối với môi trường sống của người dân.

Sonadezi Long Thành bị cơ quan chức năng bắt quả tang xả thải ra rạch Bà Chèo cách đây gần một năm - Ảnh: K.C - Thanh Niên Online

Môi trường, môi sinh là một trong những tiêu chí đấu tranh rất quan trọng của phong trào dân sự trên thế giới. Ở nhiều quốc gia, đặc biệt những quốc gia phát triển, những tổ chức phi chính phủ như Hòa Bình Xanh, DANIDA… đã xây dựng được vai trò và sự ảnh hưởng lớn lao đối với việc cải thiện các vấn đề môi trường và xã hội. Cần lưu ý, đó chỉ là những tác động thuần túy về môi trường, môi sinh mà không như suy diễn của một số giới chức lãnh đạo rằng ảnh hưởng như thế có thể dẫn đến một cái gì đó khác hơn, chẳng hạn như “thay đổi chính trị”.

Bài học kinh nghiệm mà nhiều tổ chức phi chính phủ hàng đầu trên thế giới đã tích lũy được và đưa vào chiến lược hành động của họ là không thể thụ động trông chờ vào sự cải tiến tự thân của các cấp chính quyền, mà phải tạo được hành động xúc tác đối với chính quyền nằm thay đổi về chính sách và những vấn đề liên quan. Đường lối hành động này trong thực tế đã trở nên hiệu quả hơn hẳn ở nhiều quốc gia châu Á như Bangladesh, Ấn Độ…

Điều có thể rút ra từ vụ việc Vedan cũng như Sonadezi ở Đồng Nai là một khi chưa hình thành những tổ chức dân sự và phong trào dân sự để bảo vệ các quyền về môi sinh, môi trường cho bà con nông dân, vai trò của báo chí là yếu tố tiên quyết.

Trong vụ Vedan, rất nhiều tờ báo trong nước đã lên tiếng. Một vài tờ báo còn là nơi tiếp nhận đơn khiếu nại của người dân và đã trở thành chất xúc tác chính cho việc khởi kiện của những nạn nhân bị ô nhiễm đối với Vedan, buộc chính quyền địa phương phải vào cuộc, dù đó chỉ là hành động phụ họa rất miễn cưỡng của giới quản lý nhà nước. Nhưng kết quả cuối cùng cũng không đến nỗi quá tệ, khi Vedan phải chấp nhận bồi thường cho những nạn nhân của cuộc xả thải.

Còn với vụ việc Sonadezi Long Thành, liệu bài học từ thành phố Đại Liên ở Trung Quốc, cùng với tiếng nói của báo chí và người nông dân ở Việt Nam sẽ lay chuyển được cách nhìn của Quốc hội về một thành viên – người đã mang dấu ấn với “lời thề” về bảo vệ môi trường vào buổi ban sơ tham gia ứng cử?

 © 2012 TCPT

Posted in: Kinh tế