Chol Chnam Thmay: Lễ đón năm mới của người Khmer

Posted on Tháng Tư 4, 2012 bởi

0



Thanh Tú
TCPT số 12

Lễ Tết Chol Chnam Thmay là lễ đón mừng năm mới (tính theo Phật lịch), nó cũng có nghĩa là “Lễ chịu tuổi”. Lễ không phải chỉ riêng của người Khmer Nam Bộ mà còn là của người Thái Lan, người Lào, Campuchia, Myanmar theo Phật giáo Tiểu Thừa. Diễn ra từ ngày 12 đến ngày 15 tháng 4 (đầu tháng Chét của người Khmer).

Tết Chol Chnam Thmay được Hôra- một nhà thiên văn của triều đại phong kiến Khmer xưa- ấn định. Cứ sau ba năm Tết ba ngày thì có một năm nhuận Tết bốn ngày. Khác với người Kinh, người Khmer ăn Tết ở chùa lớn hơn ăn Tết ở nhà.

Lễ Chol Chnam Thmay giống như Tết cổ truyền của người Kinh. Thế nhưng, ngoài ý nghĩa đón năm mới, nó còn mang ý nghĩa chấm dứt thời kỳ nắng hạn, bước sang mùa mưa có nước để cày cấy vụ mùa mới. Để chuẩn bị đón năm mới, người Khmer cũng chuẩn bị giống như người Kinh trong phong tục đón Tết cổ truyền. Họ cũng trang hoàng nhà cửa, lễ vật để cúng sư sãi trong chùa. Trẻ con, người già được may sắm cho những chiếc quần áo mới, quét dọn làm sạch nhà cửa, chùa chiền, phum sóc (srok) và chuẩn bị thức ăn cho những ngày Tết như: gạo, rau, cá, thịt, bánh trái. Trong những ngày này, mọi công việc đồng áng, ruộng rẫy đều được dừng lại, kể cả người làm thuê cũng được nghỉ việc để về nhà thăm hỏi bố mẹ và đi chơi cùng bạn bè. Ngay cả trâu bò trong những ngày Tết Chol Chnam Thmay cũng được thả tự do.

Điều quan trọng nữa trong việc chuẩn bị cho ngày Chol Chnam Thmay là người Khmer trang chỉnh bàn thờ Têvôđa (ông Thiên) được dựng ngay trước sân nhà và chuẩn bị nhiều lễ vật như: hoa, nhang, nến, bánh cốm và nhiều loại trái cây khác. Họ chắp tay cầu khấn ông Têvôđa ban phúc lành. Dân tộc Khmer tin rằng, Têvôđa là vị tiên được trời sai xuống để chăm lo dân chúng trong một năm, hết năm phải đưa vị khác xuống thay. Theo truyền thống, người Khmer xây nhà mặt quay về hướng đông, cùng hướng với chính điện ở chùa. Tuy vậy, cùng với thời gian, việc xây dựng như vậy không còn phù hợp vì họ lựa chọn hướng nhà phụ thuộc vào hướng gió, đường xá đi lại …Bàn thờ ông Têvôđa trước đây nhà nào cũng có, nhưng sau này có lẽ do việc xây cất nhà cửa không còn quay về hướng đông nữa nên có nhiều nhà bàn thờ không còn đặt ở trước nhà nữa.

Song song với việc chuẩn bị bàn thờ, người Khmer cũng chuẩn bị dầu thơm, ống trúc để chuẩn bị tắm Phật. Trong đêm giao thừa- đêm “lễ đi tu” (bôn bâm bous) của các chàng trai, người Khmer đến chùa mời các sư sãi tụng kinh để tiễn đưa ông Têvôđa năm cũ, và đón ông Têvôđa năm mới về nhà.

Ngày đầu năm mới (Châul sâng Krang) là lễ rước Đại lịch (Maha Sangkran) tại chùa. Lễ có thể diễn ra sớm hay muộn trong ngày, miễn là nhằm vào giờ tốt. Mọi người tắm gội sạch sẽ, mặc quần áo đẹp, mang nhang đèn, lễ vật đến chùa. Họ xếp hàng, đi ba vòng quanh chính điện để đón mừng năm mới. Việc xếp hàng rồi đi ba vòng như thế nhằm đảm bảo là tất cả các sư đều nhận được các lễ vật như áo cà sa, thực phẩm mà họ mang theo. Họ còn làm lễ cầu siêu cho những người đã hy sinh vì dân, vì nước, vì sự phát triển của phum sóc Khmer.

Ngày thứ hai (Wonbót) là ngày dâng cơm cho sư sãi và đắp núi cát (Puôn phnôn khsach) cầu phước. Lễ dâng cơm cho sư sãi diễn ra vào buổi sớm và buổi trưa. Trước khi ăn, sư sãi tụng kinh tạ ơn những người đã mang vật thực. Đây là ngày các tín đồ vào chùa lễ Phật để tỏ lòng kính Phật, trọng tăng. Các nhà sư phải nếm một chút gọi là nhận lễ, còn không dùng đến coi như chê, có tội.

Buổi chiều, người ta làm lễ “đắp núi cát” (Puôn phnôn khsach). Sở dĩ có lễ này vì theo tích xưa kể lại, có một tên làm nghề đồ tể chuyên làm chuyện sát sanh. Một hôm, hắn ta muốn báo hiếu cho cha mẹ nhưng chẳng biết phải làm thế nào bèn hỏi sư ở trong chùa. Được mách bảo, nếu muốn báo hiếu thì phải đắp những núi cát cho các cô hồn của các con vật đã bị hắn sát hại để chúng có nơi cư trú, không còn phải vất vưởng nữa. Từ đó về sau, người dân kế tục truyền thống tốt đẹp này nhằm mong gặp đuợc những điều lành. Lễ này diễn ra rất hấp dẫn và sôi nổi, thu hút sự chú ý của đông đảo đồng bào Khmer. Họ tìm cát sạch đổ thành đống chung quanh đền thờ Phật. Vị Achar hướng dẫn đào đắp những ngọn núi nhỏ theo tám hướng và làm hàng rào bao quanh núi cát. Núi tượng trưng cho vũ trụ, mỗi núi một hướng và núi thứ chín ở trung tâm gọi là núi Someru. Đắp xong thì làm lễ quy y cho núi, đến hôm sau thì làm lễ xuất thế.

Sau đó là lễ bốc thăm để thỉnh cầu vị sư thuyết pháp.

Ngày thứ ba (Lơnsắk), vào buổi sáng, người dân dâng cơm cho sư sãi ở chùa. Và sau khi các vị sư dùng cơm Ngọ (tức là trước 12 giờ trong ngày), mọi người sẽ bắt đầu làm lễ tắm tượng Phật bằng nước đã được ướp hương và rắc hoa sen đã chuẩn bị sẵn ở nhà mang theo. Lễ này được diễn ra ngay tại chính điện. Rồi sau đó là tắm cho các vị sư cao tuổi ở trong chùa. Tục này có ý nghĩa nhằm tắm cho sư sạch những bụi trần còn sót lại trong năm cũ, bước sang năm mới với một thân thể sạch sẽ.

Đến đầu giờ chiều là tục cầu nơi chân tháp. Riêng gia đình nào còn lưu giữ tro cốt của thân nhân đã khuất thì tiếp tục mời sư về nhà cầu siêu (Băng skôl).

Sau khi đã làm xong những nghi lễ ở chùa, họ về nhà để tắm cho tượng Phật tại gia đình. Song song là lễ báo hiếu với cha mẹ, họ chúc mừng, dâng bánh trái để tạ ơn, xin được sự tha thứ từ những người có công dạy bảo, mong được nhận những lời khuyên bảo tốt lành, lời chúc có nhiều của cải và dồi dào sức khoẻ. Đến khuya họ làm lễ đón Têvôđa mới.

Trong những ngày lễ Tết Chol Chnam Thmay, người Khmer thăm hỏi lẫn nhau, chúc sức khỏe, chúc mừng năm mới, làm ăn phát đạt, vụ mùa sung túc…và những lời chúc tốt đẹp. Ban ngày, thanh niên nam nữ trong phum sóc tổ chức các trò chơi truyền thống. Ví như trò ném còn (Chgun hay Chhung), trong đó cô gái sẽ ném trái còn về phía các chàng trai, ai bắt được trái còn thì phải hát một bài. Bên cạnh đó còn có kéo co, đấu vật, đánh võ, đẩy cây, bơi lội…

Vào ban đêm người Khmer có tục đốt đèn gió, pháo thăng thiên. Những chiếc đèn gió được thắp sáng bay lên không trung. Bên cạnh đó, họ còn tổ chức văn nghệ, hát đối đáp, múa lâm thôn, múa trống xàdăm, múa hát diễn Rôbăm ở tại chùa. Các cụ già kể chuyện cổ tích, thần thoại cho các em thiếu nhi nghe…

Trong những ngày Tết Chol Chnam Thmay, khắp phum sóc của người Khmer luôn luôn náo nhiệt, tiếng ca tiếng hát vang lên khắp nơi. Trong chờ đợi của người Khmer, năm mới sẽ đem đến cho họ sự bình an, thịnh vượng, hạnh phúc hơn so với năm cũ.

Tại Sài Gòn, lễ tết Chol Chnam Thmay diễn ra sôi nổi tại chùa Chantarangsay toạ lạc tại số 164/235 Trần Quốc Thảo phường 7 quận 3, gần cầu Trương Minh Giảng nay là cầu Lê văn Sỹ.

Ghi chú: Trong bài có sử dụng một số tài liệu trên mạng và cuốn “sổ tay hành hương đất Phương Nam” của NXB Tp Hồ Chí Minh.

© 2008 TCPT số 12

S

Download TCPT số 12