Quê nghèo tự hào truyền thống hiếu học

Posted on Tháng Tư 16, 2012 bởi

0



Nguyễn Bổng
CTV Phía Trước

Giữa cánh đồng làng An Phong – một làng quê nghèo (nay là thôn 3, xã Đức Chánh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi) có di tích Đền Văn Thánh, được xây dựng từ giữa thế kỷ XIX. Đây là nơi thờ tự các bậc văn nhân tiền bối, từng một thời là nơi qui tụ những nhà khoa bảng của cả tỉnh Quảng Ngãi. Nhưng chiến tranh, thời gian và sự vô tâm của những nhà chức trách thế hệ hậu sinh đã làm cho Đền Văn Thánh hoang phế, im lìm nằm đó giữa cánh đồng, như đang trầm tư về thời cuộc.

Cổng chính Đền Văn Thánh. Ảnh: VB

Đôi nét di tích

Đền Văn Thánh toạ lạc giữa cánh đồng, mặt tiền hướng về Đông Nam, do ông Nguyễn Bá Nghi đề xuất và do các vị nhân sĩ trí thức đương thời đứng ra xây dựng vào năm Giáp Dần (1854), đến năm Mậu Ngọ (1858) được tu tạo hoàn chỉnh. Đền Văn Thánh nay đã hư hỏng nghiêm trọng, hầu như phế tích, bây giờ chỉ còn lại một khuôn viên hoang tàn đổ nát. Nhưng qua hồ sơ lý lịch di tích do bảo tàng tổng hợp Quảng Ngãi thành lập và qua góp nhặt từ những người lớn tuổi có hiểu biết, cũng có thể xác định khái quát qui mô, hình thể Đền Văn Thánh của ngày xưa, như sau:

Khuôn viên Đền Văn Thánh rộng 3.450m2 bao gồm vườn, sân, cổng ngõ, vây quanh có tường cao 1m50, dày 50cm. Cổng chính cấu trúc một gian, có lầu cổng, gắn liền với bờ tường. Phần trên cổng có lầu ngõ, gác chuông, mái lợp ngói âm dương. Từ cổng chính vào 4m là tấm bình phong Tiền, cao 2m, chiều ngang 2,4m. Cách 10 m về phía Tây tấm bình phong Tiền có dinh thờ Thổ thần. Hai bên bình phong Tiền có 2 trục vào sân. Trước sân có một tấm bình phong Hậu, cao 1,5m, chiều ngang 2,3m. Sau tấm bình phong Hậu là sân rộng khoảng 400m2. Hai bên sân là 2 toà miếu phụ Đông và Tây, hướng mặt vào nhau, là nơi hội họp và tổ chức khánh tiết. Cách sau tấm bình phong Hậu 20m là ngôi Miếu chính, diện tích khoảng 100m2, đã sụp đổ vì bom đạn trong chiến tranh, còn lại ngổn ngang đá ong. Trên nền miếu chính còn 5 tấm bia bằng đá xám. Chính giữa Miếu chính là hai bệ thờ. Năm tấm bia được bố trí bên trong nền Miếu chính có hoa văn, họa tiết khá phong phú, ghi họ tên, chức vụ các vị khoa bảng, sĩ phu, quan lại nổi tiếng đương thời. Từ Miếu chính dựng các bia này, theo trục dọc Đông – Tây còn có 2 cổng phụ.

Đền Văn Thánh nằm giữa cách đồng. Ảnh: VB

Quê nghèo tự hào truyền thống hiếu học        

Xã Đức Chánh, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi – một vùng quê nghèo, thuần nông, người dân bao đời “một nắng hai sương” cuốc cày mưu sinh với nghề chính là trồng lúa nước. Quê nghèo nhưng người dân luôn tự hào về truyền thống hiếu học, minh chứng điều đó là sừng sửng vóc dáng Đền Văn Thánh khá đồ sộ về kiến trúc, gắn với tên tuổi của nhiều người đỗ đạt cao, những bậc sĩ phu nổi tiếng của tỉnh Quảng Ngãi và cả nước. Ngoài là nơi thờ tự các vị văn nhân tiền bối, Đền Văn Thánh còn được xem là biểu tượng của Văn – Hội, hay còn gọi là Văn Thân, qui tụ các giới quan lại, những nhân vật có khoa bảng và những người có thế lực đương thời (Văn – hội cùng với Võ – hội là 2 tổ chức Trong “Nghĩa hội Cần Vương” ở Quảng Ngãi, do ông Lê Trung Đình đứng đầu). Và tại Đền Văn Thánh, vào năm Kỷ Dậu  (1956) “Khổng – Hội học” cũng được thành lập bởi một số nhân sĩ trí thức và một số người dân trong vùng.

Lễ hội hàng năm tại Đền Văn Thánh trước đây thường được tổ chức vào những ngày cố định của tháng 3 và tháng 8 Âm lịch. Vào những ngày này, Đền Văn Thánh là nơi qui tụ các nhà kho bảng, những người có thế lực, các giới quan lại đương thời. Nhiều người lớn tuổi ở xã Đức Chánh bây giờ kể lại rằng, vào các dịp lễ hội, các văn sĩ đến đàm đạo và để lại nhiều tập văn, thơ. Có cả một cái hòm bằng gỗ lưu giữ văn, thơ của các văn sĩ đặt trang trọng trong Miếu chính. Nhưng có lẽ chiến tranh ác liệt đã làm hỏng hoặc thất lạc, nay không còn tìm thấy.

Hoang phế trên nền Miếu chính. Ảnh: VB

Tuy Đền Văn Thánh khá đồ sộ về kiến trúc và là nơi thờ tự các vị văn nhân tiền bối, nhưng rất lạ là được xây dựng ngay giữa cánh đồng hiu quạnh của làng quê nghèo thuần nông. Điều đó đã không ít lần gợi cho nhiều người thắc mắc vì sao người xưa lại chọn vị trí, đặt xây công trình có gía trị văn hóa lịch sử lớn và rất ý nghĩa này tại một nơi như thế? Chưa thấy có tài liệu nào giải thích thỏa mảng thắc mắc này, nhưng có chắc chắn một điều ai cũng thừa nhận, tuy nơi ấy là miền quê nghèo, nhưng có truyền thống hiếu học lâu đời và có nhiều người đỗ đạt cao. Truyền thống hiếu học đã là niềm tự hào của người dân tại đây. Niềm tự hào ấy đã và đang là hành trang, là động lực để những người con từ vùng quê nghèo luôn phấn đấu vươn lên trong học tập, trong lập thân, lập nghiệp, sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình và dấn thân vì nghĩa lớn. Và dù có “đi bốn phương trời”, họ vẫn nhớ về cố hương, nơi có Đền Văn Thánh – biểu tượng truyền thống hiếu học, truyền thống trọng chữ nghĩa.

Một sớm mới đây tôi có dịp về thăm lại Đền Văn Thánh, giữa um tùm cây cối, từng chùm nắng sớm xuyên qua kẻ lá, chiếu xuống những bức tường thành nghiêng ngả rêu phong. Không gian trong Đền tĩnh lặng lạ thường như đang trầm tư về thời cuộc, và gợi nhắc thế hệ hậu sinh phải sống, phải ứng xử cho phải Đạo làm Người.

© 2012 TCPT