Nên có bộ phận tư vấn tâm lí học đường

Posted on Tháng Tư 30, 2012 bởi

1



Linh Sơn
CTV Phía Trước

Chương trình giáo dục hiện hành của nước ta hiện nay tuy đã có sự cố gắng để cân đối giữa giáo dục tri thức và giáo dục nhân cách nhưng nhìn chung vẫn còn cần bổ sung thêm nhiều yếu tố để được hoàn chỉnh. Một trong những vấn đề bức thiết nhất hiện nay chính là vấn đề tư vấn, hỗ trợ về tâm sinh lí giúp các em vượt qua những khó khăn, vướng mắt trong độ tuổi có nhiều biến động và dễ bị kích động này.

Tư vấn tâm lý học đường rất quan trọng với học sinh, sinh viên nhưng vẫn còn là hoạt động khá mới mẻ và chưa được chú trọng ở nước ta. Ảnh: HNM

Thói quen sống của một bộ phận người Việt ở nước ta còn rất bảo thủ đối với việc bảo vệ sức khỏe của bản thân cũng như giải quyết các vấn đề tâm sinh lí. Người dân ta không có thói quen 6 tháng hay một năm đi khám sức khỏe một lần để sớm phát hiện ra bệnh tật ở thời kì đầu mà chạy chữa. Chỉ khi nào triệu chứng của bệnh đã lộ rõ và phát bệnh ở mức độ trầm trọng thì mới tìm đến bác sĩ. Đó là nói về vấn đề sinh lí, huống hồ phần đông người Việt chúng ta càng xem nhẹ vấn đề về tâm lí.

Trên thực tế, các nhà khoa học đã khẳng định rằng, hầu hết con người trong thế giới hiện đại của chúng ta đều mắc ít nhất một vấn đề nào đó thuộc về tâm lí. Thậm chí nó nhanh chóng chuyển sang hiện tượng bệnh lí trong những tình trạng kích động quá mức bất kì. Dĩ nhiên hiện tượng này cũng còn tùy vào mức độ nặng nhẹ… Có lẽ do đặc thù nước ta vốn triền miên trong chiến tranh nghèo đói, cái đói ám ảnh, nhu cầu cơm no áo ấm vẫn là trên hết. Cố gắng hết sức để chạy chữa những căn bệnh ngoài da thịt hay trong nội tạng đã là một cố gắng, nói gì đến chữa trị tâm lí đúng là một điều xa xỉ. Và coi thường những bất ổn trong đời sống tâm lí thực chất gây ra cho con người những hậu quả nghiêm trọng không hề thua kém gì những căn bệnh nan y như ung thư, HIV/AIDS nếu mức độ của bệnh ở trạng thái báo động.

Tại sao một người đang giàu có lại tự tử? Tại sao một học sinh lại nhảy lầu đôi khi chỉ vì rớt trong một kì thi? Tại sao một người có tính khí thất thường khó hòa đồng với mọi người? Tất cả những tình huống đáng thương tiếc đó đôi khi chỉ vì xuất phát từ sự bất ổn đến tâm – sinh lí, từ đó rất dễ dẫn con người đến những hành động nông nổi. Do đó, chúng ta nên học hỏi các nước phương Tây hay Nhật, Hàn Quốc về việc coi trọng hơn nữa việc chạy chữa những bất ổn về tâm lí của con người.

Đặt lại nền tảng giáo dục

Có thể thói quen của người Việt bao nhiêu năm nay có thay đổi, thế hệ trước khó lòng thực hiện nhưng chúng ta có thể bắt đầu lại và đặt nền tảng ban đầu từ giáo dục. Hãy tập cho các em thói quen biết chia sẻ những điều bất ổn thầm kín của mình, từ cảm thông, tư vấn giúp các em giải quyết hoặc phát hiện ra những biểu hiện bất thường của các em để từ đó có biện pháp can thiệp hợp lí, ngăn chặn các em đi đến những hành động dại dột. Một khi tiến hành kiên trì, liên tục sau này khi các em lớn lên, chúng ta sẽ có một thế hệ mới có thói quen sống biết quan tâm đời sống tâm lí của mình ngang bằng với việc bảo vệ sức khỏe, thể chất.

Trên thực tế vai trò này đã được thực hiện một phần từ các giáo viên chủ nhiệm. Song, phải khắt khe mà nhận xét rằng vai trò của các giáo viên chủ nhiệm đối với vấn đề tâm lí của học sinh thể hiện rất chấp vá, rời rạc và không triệt để. Chính những ràng buộc thuộc về chất lượng thi cử, kết quả thành tích học tập, phong trào thi đua đã khiến giáo viên ít khi quan tâm đến những bất ổn trong tâm lí của học sinh.

Thông thường, đứng trước hiện tượng học sinh vô lễ, bỏ học hay những biểu hiện bất thường, các giáo viên thường nghiêm khắc đưa ra biện pháp chế tài, thậm chí tức giận gây cho các em tổn thương ngược lại mà ít khi nào bình tâm tự hỏi tại sao các em lại như thế. Đôi khi những sai lầm, những vi phạm mà các em mắc phải không thuộc phạm trù lí trí, nhận thức nữa mà là do những ẩn ức, bất trắc của tâm sinh lí. Lúc đó, các em rất cần những người thầy bao dung, đủ độ lượng và sự kiên nhẫn tìm hiểu căn nguyên để giúp các em vượt qua khó khăn. Bằng ngược lại, nếu chỉ cứng nhắc xử phạt theo lề luật thì chính những người thầy càng đẩy các em đến con đường bế tắc, từ chán học chuyển sang bỏ học, từ chán đời chuyển sang tự tử.

Với áp lực của chương trình giáo dục nặng nề như hiện nay, học sinh bị áp lực bởi thi cử là điều hiển nhiên có thể phán đoán trước. Một khi bị quá tải dẫn đến khủng hoảng, các em hay có những biểu hiện cực đoan nông nổi. Hoặc buông xuôi không học nữa, hoặc gian lận, hoặc nghỉ học, thậm chí chỉ vì lo mình thi rớt mất thể diện với bạn bè, buồn lòng cha mẹ mà các em nghĩ đến chuyện nhảy lầu tự tử…

Tuổi học đường, nhất là giai đoạn dậy thì ở độ tuổi 13, 14 cũng như giai đoạn trung học phổ thông, tâm lí của các em đang ở độ biến động rất lớn. Các em rất dễ có những phản ứng mà người lớn khó lường nếu không kịp giúp các em giải tỏa nó. Bộ phận tư vấn học đường dĩ nhiên không thể là kho bách khoa toàn thư hay chìa khóa vạn năng giúp học sinh giải quyết hết mọi vấn đề. Song, trong giới hạn khả năng của nó, vẫn có thể giúp các em tìm lại suy nghĩ đúng đắn và lối sống lành mạnh.

Sau đây là những vấn đề mà lứa tuổi học sinh hay bị vướng mắc:

Áp lực thi cử, bài vở

Trong quá trình học, chỉ cần gặp khúc mắc ở một giai đoạn nào đó dẫn đến gián đoạn tri thức hay mất căn bản, học sinh thường dễ dàng buông xuôi. Lúc đó kết quả học tập của các em sẽ giảm sút thất rõ và thái độ học tập trở nên lười nhát. Cần có sự phối hợp giữa giáo viên bộ môn với giáo viên chủ nhiệm và bộ phận tâm lí. Nếu một người thầy tận tâm, sẽ rất nhanh chóng giúp học sinh lấy lại cân bằng trong học tập, không còn cảm thấy hoang mang, áp lực.

Xa hơn nữa là áp lực của kì thi tốt nghiệp hay đại học. Không chỉ cần đến sự hỗ trợ của bộ phận tư vấn tuyển sinh mà vấn đề tâm lí cũng rất cần thiết. Nhiều học sinh tỏ ra hoang mang trước khi thi cử, bởi các em lo rằng mình sẽ không vượt qua được. Hoặc sau khi thi rớt, các em rơi vào tình trạng bế tắc tuyệt vọng. Đã có quá nhiều tình trạng học sinh tự vẫn hoặc tự vẫn tập thể chỉ vì thi rớt. Thiết nghĩ, đã quá muộn để những người làm trong ngành giáo dục nhận ra rằng, đôi khi chính chúng ta, những kể biên soạn chương trình học hành, thi cử, chính những người thầy là kẻ gây ra cho các em áp lực vô hình, từ đó dẫn các em đến những phản ứng sai lệch. Thậm chí bộ phận tư vấn tâm lí còn phải phát huy vai trò đến cả đối tượng cha mẹ học sinh. Nhiều phụ huynh ngày nay rất hay ảo tưởng và đặt lên vai con cái rất nhiều nhiệm vụ bất khả thi mà không nhìn thấy năng lực, khả năng có thể đạt được của con cái. Chính sự câu thúc quá đáng và sự kì vọng vô căn cứ sẽ là con dao hai lưỡi, một khi không kích thích các em phấn đấu hiệu quả thì sẽ dẫn đến một thái cực thứ hai là các em bỏ nhà, hoặc nhảy cầu, nhảy lầu khi thi rớt…

Tình cảm, tính dục

Ở tuổi học sinh, nhất là giai đoạn THPT, các em đã bắt đầu có những rung cảm sâu sắc đối với tình bạn, đặc biệt là tình yêu. Ở góc độ giáo dục, chúng ta hoàn toàn không có quyền ngăn cấm hay can thiệp thô bạo đến vấn đề này của các em. Tuy vậy, vì đây là độ tuổi chưa đạt đến độ chín chắn, nên sẽ có nhiều vướng mắc mà các em gặp phải. Ở lứa tuổi đầu đời này, tình yêu, tình bạn nếu được xây dựng, định hướng đúng mực, lành mạnh nó sẽ để lại dư âm ngọt ngào, sâu sắc đến cả quãng đời về sau của các em. Ngược lại, các em dễ bị tổn thương, kích động. Những rắc rối trong vấn đề tình cảm nếu không giúp các em vượt qua thì quá trình học tập của các em nhất định không được suôn sẻ. Nếu có một kênh tư vấn chuyên lắng nghe, giúp các em giải tỏa, nếu được đề xuất hướng giải quyết hợp lí sẽ khắc phục được rất nhiều trường hợp học sinh rơi vào tình trạng bất thường, khó hiểu như hiện nay.

Thêm nữa, một vấn đề nhạy cảm ít ai nói ra nhưng hoàn toàn có thể phán đoán được đó là vấn đề tính dục của học sinh. Tính dục rộng hơn tình dục. Ở ý nghĩa lành mạnh nhất, nó là nhu cầu sống bình thường chính đáng của mỗi con người. Và các em học sinh cũng vậy – cái tuổi mới lớn hay thích tìm tòi, khám phá. Dù trên thực tế, cha mẹ, thầy cô không khuyến khích, tán thành điều đó song chúng ta không thể kiểm soát được các em. Việc học sinh có kinh nghiệm tình dục đã trở thành một vấn đề không thể né tránh. Do đó, những bài giáo dục sơ đẳng hướng dẫn cách sử dụng bao cao su hay phải biết giữ gìn thân thể “trong sạch” do cha mẹ ban cho xem ra không tác động tích cực bao nhiêu đến các em.

Ở đây, chúng ta cần một kênh chia sẻ chân phương và nghiêm túc. Nếu chỉ dựng gọng kìm thép chuyên hù dọa, cấm đoán, “khủng bố tinh thần” các em thì hiệu quả chẳng đáng là bao. Bởi một khi các em đã muốn thử thì không ai quản lí nổi. Dù chúng ta không mong muốn, không khuyến khích vấn đề này nhưng chúng ta phải nghiêm túc thừa nhận nó. Yêu đương, tình dục trong giới học sinh đã trở thành một vấn đề phổ biến và cần có sự thấu hiểu, chia sẻ, định hướng tế nhị của người lớn để giúp các em trưởng thành và sống tốt hơn.

Ảnh hưởng của gia đình là một nhân tố không được bỏ qua

 Một học sinh sống trong gia đình thiếu sự quan tâm của cha mẹ, giáo dục gia đình có vấn đề hay cha mẹ suốt ngày cãi cọ, li thân, li dị…thì chắc chắn đời sống nội tậm của em không được bình ổn. Nó kéo theo hệ lụy của toàn bộ quá trình học tập và phát triển nhân cách. Do đó, sự chia sẻ của bạn bè, thầy cô, nhà trường sẽ vô cùng cần thiết.

Hai vấn đề cần giải quyết

Việt Nam đang trong quá trình nôn nóng lao vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xét đến cùng là say sưa sản xuất vật chất mà quên chăm lo cho đời sống tinh thần của người dân. Đọc các quyển tiểu thuyết nhà nhà văn Nhật Haruki Murakami, nhất là quyển Rừng Nauy ta thấy nước Nhật đã đi một bước rất xa trong vấn đề này. Chỉ cần một có những bất trắc nào đó trong tình cảm, hôn nhân, tâm sinh lí thì người ta sẵn sàng bỏ hết công việc vào các bệnh viện tâm lí để chữa trị. Còn ở Việt Nam thì đa phần mọi người đều nghĩ chỉ có kẻ thần kinh mới tìm đến bệnh viện tâm lí. Tất cả chỉ là vấn đề thói quen sống và nếp suy nghĩ ăn sâu trong vô thức tập thể.

Chúng ta sẽ bắt đầu lại, hình thành một thói quen sống mới có lợi cho tương lai giống nòi, trước hết như đã nói – bắt đầu từ môi trường phổ thông. Giới trẻ ngày nay đang chịu tác động tiêu cực đến tâm lí, lí tưởng sống từ nhiều phía. Những câu chuyện tự tử, chết trẻ của các diễn viên, tài tử người Hàn, người Nhật là những gợi ý lo ngại cho các em. Nhiều khi có những cái chết vớ vẩn, người lớn chúng ta khó lường mà nó cứ diễn ra. Năm 1995, khi nhóm nhạc Take That của Anh tan rã vì Robbie Williams bỏ đi, nước A nh phải thành lập một đường dây nóng, tư vấn tâm lí để an ủi các fans, phòng ngừa một số cô gái tự tử chỉ vì nhóm nhạc thần tượng của mình tan rã. Hay câu chuyện một fan người Nhật tự tử chỉ vì hay tin thần tượng Thành Long cưới vợ. Còn ở Việt Nam lại có chuyện 4 cậu học sinh (Hậu Giang) uống thuốc trừ sâu tự tử tập thể…

Đã qua rồi cái thời chống giặc dốt, giặc đói, học là chỉ để biết chữ, lo trước hết là được no bụng. Con người hiện đại ngày nay cần học và cần sống lành mạnh, khỏe khoắn mỗi ngày từ thể chất đến tâm lí. Do đó, một nền giáo dục hoàn hảo là nền giáo dục biết quan tâm đến suy nghĩ, tình cảm, nội tâm của người học chứ không phải chỉ là cổ máy vô hồn chuyên nhồi nhét thông tin, sự kiện. Cao hơn nữa ở cấp độ quản lí xã hội, con người ngày nay không chỉ cần có cơm ăn, áo mặc, vui chơi giải trí mà còn được chạy chữa, bảo vệ tinh thần. Do đó khoa học tâm lí phải là một ngành được chú trọng phát triển đi đầu trong tương lai. Thật ra, một số đài truyền thanh ở nước ta đã có chương trình tư vấn tâm – sinh lí mỗi tuần cho thính giả khắp mọi miền đất nước. Đó là một ý tưởng hay cần được duy trì, phát triển. Song, nếu chỉ có bao nhiêu đó thì chưa thể đáp ứng nhu cầu đại trà của xã hội.

Xét đến cùng cần phải giải quyết triệt để hai vấn đề: xây dựng thói quen quan tâm đúng mực đến đời sống tâm lí của người dân và sách lược quản lí xã hội của nhà nước.

© 2012 TCPT