Nhà sàn dân tộc thiểu số đang bị mai một

Posted on Tháng Năm 8, 2012 bởi

0



Nguyễn Bổng
CTV Phía Trước

Nhà sàn là một trong những nét văn hóa rất đặc trưng, là một phần bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số ở các vùng miền núi Việt Nam. Rất đáng tiếc là trong những năm gần đây, do tác động của một số nguyên nhân, nhà sàn ngày càng bị mai một. Thực tế ở vùng đồng bào dân tộc Kor và dân tộc Hrê (2 dân tộc thiểu số trong thành phần các dân tộc Việc Nam, sinh sống trên địa bàn miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi) là một ví dụ.

Cách đây hơn 10 năm (vào năm 2001) tôi có dịp đi trên con đường khá đặc biệt từ xã Trà Phong (huyện Tây Trà) qua xã Sơn Bao (huyện Sơn Hà). Chuyến hành trình trên con đường này hồi đó đã để lại trong tôi những ấn tượng thật khó quên. Một con đường còn nguyên sơ, hoang vắng, vượt qua nhiều đèo dốc cao và sông suối sâu, băng qua những cánh rừng gìa bí hiểm và những buôn làng bình yên của bà con đồng bào các dân tộc thiểu số Kor và Hrê. Cũng từ chuyến hành trình trên con đường đặc biệt này, tôi vô tình phát hiện ra điều thú vị liên quan đến cái nhà sàn của đồng bào dân tộc Hrê.

Nói hành trình từ xã Trà Phong (huyện Tây Trà) đi về hướng xã Sơn Bao (huyện Sơn Hà) là đặc biệt, bởi vì nó đi qua 2 vùng không gian văn hóa của 2 tộc người thiểu số, là dân tộc Kor và dân tộc Hrê. Ranh giới của sự phân bố này được biểu hiện rất rõ nét bằng cái nhìn trực quan thông qua cái nhà sàn truyền thống của dân tộc Hrê. Bởi vì ngày xưa, không chỉ có dân tộc Hrê, mà cả dân tộc Kor cũng ở nhà sàn.

Nhà sàn người Kor là loại nhà dài, hay còn gọi là nóc, trong đó có nhiều hộ gia đình cùng huyết thống chung sống với nhau. Thế nhưng nhà sàn dài của người Kor đã hoàn toàn biến mất. Trong khi đó, người Hrê thì vẫn còn trung thành với cái nhà sàn truyền thống của dân tộc mình. Chính vì vậy mà thời điểm năm 2001, khi chúng tôi đi ngang qua vùng giao thoa văn hóa giữa người Kor và người Hrê, nếu để ý quan sát, sẽ rất dễ nhận ra sự thay đổi này nhờ cái nhà sàn. Khi bóng dáng nhà sàn xuất hiện, thì cũng bắt đầu từ đó, không gian sinh sống của người Hrê bắt đầu hiện ra.

Thế nhưng, vài ba năm gần đây đồng bào dân tộc Hrê cũng đã và đang có xu hướng thoát ly dần với những cái nhà sàn truyền thống. Nhà trệt đã dần thay thế nhà sàn, bóng dáng nhà sàn trong các buôn làng Hrê theo đó cũng thưa dần. Chính vì vậy mà bây giờ có dịp đi lại trên con đường từ xã Trà Phong (huyện Tây Trà) qua xã Sơn Bao (huyện Sơn Hà), nếu lấy cái nhà sàn để phân biệt không gian văn hóa giữa cộng đồng người dân tộc Kor và Hrê thì đã không còn chính xác nữa.

Phải chăng người đồng bào thiểu số đã không còn mặn mà với cái nhà sàn truyền thống? Trong thực tế hoàn toàn không hẳn như vậy. Xuất phát từ những khó khăn do những yếu tố bên ngoài tác động, họ phải chấp nhận thích nghi với cái nhà trệt. Điều đáng nói ở đây là trong những nguyên nhân góp phần làm cho nhà sàn bị mai một, là các nhà chức trách của chính quyền còn chưa quan tâm đúng mức vấn đề bảo vệ cái nhà sàn. Điển hình mới đây nhất là chính sách hỗ trợ làm nhà ở cho đồng bào dân tộc thiểu số, hàng loạt cái nhà sàn của đồng bào dân tộc Hrê đã bị thay thế bằng cái nhà trệt. Bởi làm nhà trệt thì nhanh, gọn, ít tốn kém, đảm bảo tiến độ, chạy theo thành tích.

Chính sách của nhà nước Việt Nam nói rằng, tôn trọng, tạo điều kiện phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số; và trong các cuộc họp hành, các nhà chức trách địa phương cũng vẫn hay nhắc lại những điều tương tự. Chính sách và chủ trương hay ho là như vậy, nhưng đi vào thực tế cái nhà sàn của đồng bào thiểu số thì mọi việc diễn ra hoàn toàn ngược lại. Vậy nên nhà sàn, một phần bản sắc văn hóa rất đặc trưng của các dân tộc thiểu số ở miền núi Quảng Ngãi đã và đang biến mất với tốc độ chóng mặt.

© 2012 TCPT